Fenotip
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 96-b. — ziyouz.com
Fenotip — organizmning barça taşki belgilari va xossalari yiğindisi. F. genotip va taşki muhit şaroitlarining özaro ta'siri natijasida yuzaga çiqadi. «F.» terminini Daniya genetigi V. Iogansen taklif etgan (1903). F.da barça genotipik imkoniyatlar röyobga çiqavermaydi, çunki bu jarayon muayyan şaroitda genotip namoyon bölişining xususiy bir holati hisoblandi. Şu sababdan hatto bir tuxumdan rivojlangan, genotipi bir xil bölgan egizaklar xar xil şaroitda ösganida ularda sezilarli fenotipik farklarni kuzatiş mumkin. Mikroevolyutsiya jarayonida tabiiy tanlaniş individlarning F.i böyiça boradi. Şuning uçun populyatsiyalar içida çegarasi genotip tomonidan belgilab beriladigan, keng reaksiya normasiga ega bölgan individlar, yoxud qat'iy genotip b-n belgilanadigan, kerakli F.ga ega bölgan individlar tanlanadi. Genotipik özgaruvçanlik kuzatilmagan hollarda F. böyiça tanlaş natija bermaydi. Bunga V. Iogansenning sof liniyalarda ötkazgan tanlaş tajribasi yaqqol misol böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФЕНОТИП — организмнинг барча ташки белгилари ва хоссалари йиғиндиси. Ф. генотип ва ташки муҳит шароитларининг ўзаро таъсири натижасида юзага чиқади. «Ф.» терминини Дания генетиги В. Иогансен таклиф этган (1903). Ф.да барча генотипик имкониятлар рўёбга чиқавермайди, чунки бу жараён муайян шароитда генотип намоён бўлишининг хусусий бир ҳолати ҳисобланди. Шу сабабдан ҳатто бир тухумдан ривожланган, генотипи бир хил бўлган эгизаклар хар хил шароитда ўсганида уларда сезиларли фенотипик фаркларни кузатиш мумкин. Микроэволюция жараёнида табиий танланиш индивидларнинг Ф.и бўйича боради. Шунинг учун популяциялар ичида чегараси генотип томонидан белгилаб бериладиган, кенг реакция нормасига эга бўлган индивидлар, ёхуд қатъий генотип б-н белгиланадиган, керакли Ф.га эга бўлган индивидлар танланади. Генотипик ўзгарувчанлик кузатилмаган ҳолларда Ф. бўйича танлаш натижа бермайди. Бунга В. Иогансеннинг соф линияларда ўтказган танлаш тажрибаси яққол мисол бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.