Feromon
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 103-b. — ziyouz.com
Feromon (yun. phero — eltaman, olib boraman va hormao — harakatga keltiraman, qözğataman), x,aşarotlar feromonlari — haşarotlar atrof muhitga çiqaradigan biologik faol moddalar, jinsiy attraktantlar. Haşarotlar jinsiy F. çiqariş b-n turli jinslarning bir-birini özaro «topişişi»ni, jinsiy maylni, jalb qiliş F.i b-n çeklangan maydonda juda köp haşarotlar töplanişini ta'minlaydi, «xavfxatar» F.i qoçiş, berkiniş, hujumkorlik harakatlariga sabab böladi. Hoz. gaça turli haşarotlarning 300 dan ortiq F.i örganilgan. Ular asosida juda köp sintetik F.lar yaratilgan.
F. haşarotlar harakatini boşqarişda samarali vosita hisoblanadi. Ulardan ekinlarning zararkunandalariga qarşi kuraşda feromon tutqiçlar tarzida foydalaniladi. Sintetik F. zararkunanda haşarotlar sonini hisobga oliş va prognozlaşda, zararkunandalarni jalb etib, söngra ularni yöqotişda qöllaniladi.
Ad.: Minaylo V. A., Pyatnova Yu. B., Feromoni nasekomix, M., 1984.
Abdukarim Zikiryoyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФЕРОМОН (юн. phero — элтаман, олиб бораман ва hormao — ҳаракатга келтираман, қўзғатаман), х,ашаротлар феромонлари — ҳашаротлар атроф муҳитга чиқарадиган биологик фаол моддалар, жинсий аттрактантлар. Ҳашаротлар жинсий Ф. чиқариш б-н турли жинсларнинг бир-бирини ўзаро «топишиши»ни, жинсий майлни, жалб қилиш Ф.и б-н чекланган майдонда жуда кўп ҳашаротлар тўпланишини таъминлайди, «хавфхатар» Ф.и қочиш, беркиниш, ҳужумкорлик ҳаракатларига сабаб бўлади. Ҳоз. гача турли ҳашаротларнинг 300 дан ортиқ Ф.и ўрганилган. Улар асосида жуда кўп синтетик Ф.лар яратилган.
Ф. ҳашаротлар ҳаракатини бошқаришда самарали восита ҳисобланади. Улардан экинларнинг зараркунандаларига қарши курашда феромон тутқичлар тарзида фойдаланилади. Синтетик Ф. зараркунанда ҳашаротлар сонини ҳисобга олиш ва прогнозлашда, зараркунандаларни жалб этиб, сўнгра уларни йўқотишда қўлланилади.
Ад.: Минайло В. А., Пятнова Ю. Б., Феромоны насекомых, М., 1984.
Абдукарим Зикирёев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.