«Feruz»
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 106-b. — ziyouz.com
«Feruz» — Xorazm maqomlarining Navo maqomi pardalari asosida yuzaga kelgan mumtoz aşulalar turkumi. Ogahiyning «Vah ne balodur bilmadim, ey dilrabo, qoşu kuzing» ğazaliga boğlangan «Eski Feruz» («F.» II deb ham yuritiladi) Muhammad Rahim I davrida yaratilgan. Avj qismida Xorazm doston kuy (noma)laridan «Noliş»ning çolğu muqaddimasi işlatilgan. «F.» I «Eski Feruz»ga nisbatan hajman yirik, avjlari baland. U oldin Feruz ğazali «Bazmimga keldi ul pari...»ga solib uqilgan. Keyinçalik xonning uzi «F.» I ni ustozi Ogahiyning «Muşkin qoşingni hay'ati ul çaşmi jallod ustina» ğazali b-n aytilişini amr etgan. Ikkala «F.» uç çorakli ölçovda rivojlangan «Zarbul qadim» usulida ijro etiladi. Ularga savtlar ham boğlangan. Ba'zi taxminlarga köra, mazkur savtlar Muhammad Rahim II saroyi maqomçisi Matyoqub Fozaçi ijodiga mansub. Savti Feruz 1 murakkab tuzilişga ega. Uning Ufari jöşqin, şiddatli doira usuliga boğlangan. Ufarning örta pardalarida hofizdan ovoz mahoratini talab etiladigan oktava sakraşlari mavjud. Savti Feruz I ning H. Boltayev va R. Jumaniyozovlar hamnafasligida ijro etilgan namunasi maşhur. Savti Feruz II ning ohanglari Naqşi Navoning aynan uziga öxşasa ham, kuy tuzilişi undan farq qiladi. U Savti Feruz I ga qaraganda şuxçan va jozibaliroq. K. Otaniyozov, M. Rahimov, N. Yusupova, A. Vafoyev, O. Xudoyşukurov, J. Nabiyev va b. «F.» turkumining maşxur ijroçilaridir.
Botir Matyoqubov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«ФЕРУЗ» — Хоразм мақомларининг Наво мақоми пардалари асосида юзага келган мумтоз ашулалар туркуми. Огаҳийнинг «Ваҳ не балодур билмадим, эй дилрабо, қошу кузинг» ғазалига боғланган «Эски Феруз» («Ф.» II деб ҳам юритилади) Муҳаммад Раҳим I даврида яратилган. Авж қисмида Хоразм достон куй (нома)ларидан «Нолиш»нинг чолғу муқаддимаси ишлатилган. «Ф.» I «Эски Феруз»га нисбатан ҳажман йирик, авжлари баланд. У олдин Феруз ғазали «Базмимга келди ул пари...»га солиб уқилган. Кейинчалик хоннинг узи «Ф.» I ни устози Огаҳийнинг «Мушкин қошингни ҳайъати ул чашми жаллод устина» ғазали б-н айтилишини амр этган. Иккала «Ф.» уч чоракли ўлчовда ривожланган «Зарбул қадим» усулида ижро этилади. Уларга савтлар ҳам боғланган. Баъзи тахминларга кўра, мазкур савтлар Муҳаммад Раҳим II саройи мақомчиси Матёқуб Фозачи ижодига мансуб. Савти Феруз 1 мураккаб тузилишга эга. Унинг Уфари жўшқин, шиддатли доира усулига боғланган. Уфарнинг ўрта пардаларида ҳофиздан овоз маҳоратини талаб этиладиган октава сакрашлари мавжуд. Савти Феруз I нинг Ҳ. Болтаев ва Р. Жуманиёзовлар ҳамнафаслигида ижро этилган намунаси машҳур. Савти Феруз II нинг оҳанглари Нақши Навонинг айнан узига ўхшаса ҳам, куй тузилиши ундан фарқ қилади. У Савти Феруз I га қараганда шухчан ва жозибалироқ. К. Отаниёзов, М. Раҳимов, Н. Юсупова, А. Вафоев, О. Худойшукуров, Ж. Набиев ва б. «Ф.» туркумининг машхур ижрочиларидир.
Ботир Матёқубов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.