Feruza
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 106–107-b. — ziyouz.com
Feruza — mineral. Kimyoviy tarkibi SiA16[PO4]4(OH)84H2O. Triklin singoniyada kristallanadi. Yaşirin kristalli yaxlit massalar, kurtaksimon agregatlar, pust, tomirlar hosil kiladi. Mineral agregatlarining tuzilişiga qarab, qattiq va yumşoq körinişga ega. Qattiq F.ning rangi kök va samoviy kök bölib, yaşil, qönğiryaşil va qönğir ranggaça özgaradi. Yumşoq F. nam holatda uçraydi, quritilganda kattiklaşadi. Rangi oqimtir, oç havorang, havorangyaşil va oç yaşil böladi. Qattiqligi 5—6, ziçligi 2,6 —2,8 g/sm3. Jilosiz, xira, mumga öxşaş. F. gipergen mineral bölib, mis konlarining oksidlaniş zonasida hamda kvars tomirlari va nuraş jarayoniga uçragan kvarsli porfirlarda joylaşgan. F. kaolin, galluazit, yarozit, alunit, opal, barit, xrizokollar b-n assotsiatsiyada uçraydi. Zargarlikda qimmatbaho toş sifatida işlatiladi. Özbekiston hududida juda qadimdan ma'lum. Şarq mamlakatlarida qimmatbaho toş sifatida qadrlanib kelgan. Uzoq vaqtlargaça Örta Osiyo boşqa mamlakatlarni F. b-n ta'minlab kelgan. Eng yirik koni — Nişopur (Eron), Özbekistonda F. Markaziy Qizilqum va Qurama, Qoratepa, Sulton Uvays toğlarida mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФЕРУЗА — минерал. Кимёвий таркиби СиА16[РО4]4(ОН)84Н2О. Триклин сингонияда кристалланади. Яширин кристалли яхлит массалар, куртаксимон агрегатлар, пуст, томирлар ҳосил килади. Минерал агрегатларининг тузилишига қараб, қаттиқ ва юмшоқ кўринишга эга. Қаттиқ Ф.нинг ранги кўк ва самовий кўк бўлиб, яшил, қўнғиряшил ва қўнғир ранггача ўзгаради. Юмшоқ Ф. нам ҳолатда учрайди, қуритилганда каттиклашади. Ранги оқимтир, оч ҳаворанг, ҳаворангяшил ва оч яшил бўлади. Қаттиқлиги 5—6, зичлиги 2,6 —2,8 г/см3. Жилосиз, хира, мумга ўхшаш. Ф. гиперген минерал бўлиб, мис конларининг оксидланиш зонасида ҳамда кварц томирлари ва нураш жараёнига учраган кварцли порфирларда жойлашган. Ф. каолин, галлуазит, ярозит, алунит, опал, барит, хризоколлар б-н ассоциацияда учрайди. Заргарликда қимматбаҳо тош сифатида ишлатилади. Ўзбекистон ҳудудида жуда қадимдан маълум. Шарқ мамлакатларида қимматбаҳо тош сифатида қадрланиб келган. Узоқ вақтларгача Ўрта Осиё бошқа мамлакатларни Ф. б-н таъминлаб келган. Энг йирик кони — Нишопур (Эрон), Ўзбекистонда Ф. Марказий Қизилқум ва Қурама, Қоратепа, Султон Увайс тоғларида мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.