Filarmoniya
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 135–136-b. — ziyouz.com
Filarmoniya (yun. phileo — sevaman va harmonia — garmoniya) — 1) ayrim mamlakatlardagi konsert taşkilotlarining nomi. 19-a. ikkinçi yarmida Yevropa va Amerika şaharlarida taşkil topgan ilk F. jamiyatlari, asosan, simfonik musiqani targib qilişgan. Aksariyat mamlakatlarda F. davlat taşkiloti bölib, uning vazifasi yuksak badiiy musiqa asarlarini va yetuk ijroçilar mahoratini taşviq qilişdan iborat. Musiqa b-n birga ba'zan estrada san'ati turlari (sahna raksi, badiiy öqiş va b.)ni ham namoyiş qiladi. F. tarkibida yirik musiqa jamoalari (orkestr, xor va b.), turli ansambl, yakkaxon xonanda va sozandalar faoliyat körsatadi; 2) Özbek davlat filarmoniyasi 1936 y.da taşkil topgan (1970 y.dan Muhiddin Qoriyoqubov nomida, 1996 y.dan «Özbeknavo» birlaşmasi tarkibida), 2000 y.dan mazkur taşkilot Muhiddin Qoriyoqubov nomidagi akademik va xalk, badiiy jamoalar direksiyasi deb ataladi. Dastlab tarkibida M. Uzoqov, Yusufjon qiziq, Usta Olim, Ahmadjon qöşnay, Tamaraxonim ansambli, şuningdek, milliy aşula va rake ansambli (1938 y.dan Özbek xalk, çolğulari orkestri), xor kapellasi, simfonik orkestr (1938), «Dutorçi qizlar ansambli» (1939), Davlat torli kvarteti (1940) va b., keyinçalik «Xaytarma» (1950), «Lazgi», «Zarafşon», «Kayagim» (1960), «Şodlik» (1970) kabi aşula va rake ansambllari faoliyat körsatgan. Ken g tinglovçilar jamoasi (ayniqsa, maktab öquvçilari)ning mumtoz musiqa b-n yaqindan taniştiriş maqsadida Özbek F.si tomonidan 1950- y.lardan boşlab ma'ruzali konsertlar (Ya.Pekker, T. Jumayev, Il.Akbarov, T.Ğafurbekov va b.), maqom keçalari uyuştirilgan. Mahalliy ijodkorlar b-n birga jahonning yirik san'at namoyandalari (E.Rode, G.Ginzburg, L.Oborin, M.Rostropoviç va b.), taniqli musiqa jamoalari — AQŞ jaz orkestri (B. Gudmen), Rossiya simfonik orkestri (Ye. Svetlanov), çex filarmonik orkestri (K.Ançerl) va b.ning konsertlari uyuştirilgan.
Gulşan Tursunova.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФИЛАРМОНИЯ (юн. phileo — севаман ва harmonia — гармония) — 1) айрим мамлакатлардаги концерт ташкилотларининг номи. 19-а. иккинчи ярмида Европа ва Америка шаҳарларида ташкил топган илк Ф. жамиятлари, асосан, симфоник мусиқани таргиб қилишган. Аксарият мамлакатларда Ф. давлат ташкилоти бўлиб, унинг вазифаси юксак бадиий мусиқа асарларини ва етук ижрочилар маҳоратини ташвиқ қилишдан иборат. Мусиқа б-н бирга баъзан эстрада санъати турлари (саҳна ракси, бадиий ўқиш ва б.)ни ҳам намойиш қилади. Ф. таркибида йирик мусиқа жамоалари (оркестр, хор ва б.), турли ансамбль, яккахон хонанда ва созандалар фаолият кўрсатади; 2) Ўзбек давлат филармонияси 1936 й.да ташкил топган (1970 й.дан Муҳиддин Қориёқубов номида, 1996 й.дан «Ўзбекнаво» бирлашмаси таркибида), 2000 й.дан мазкур ташкилот Муҳиддин Қориёқубов номидаги академик ва халк, бадиий жамоалар дирекцияси деб аталади. Дастлаб таркибида М. Узоқов, Юсуфжон қизиқ, Уста Олим, Аҳмаджон қўшнай, Тамарахоним ансамбли, шунингдек, миллий ашула ва раке ансамбли (1938 й.дан Ўзбек халк, чолғулари оркестри), хор капелласи, симфоник оркестр (1938), «Дуторчи қизлар ансамбли» (1939), Давлат торли квартети (1940) ва б., кейинчалик «Хайтарма» (1950), «Лазги», «Зарафшон», «Каягим» (1960), «Шодлик» (1970) каби ашула ва раке ансамбллари фаолият кўрсатган. Кен г тингловчилар жамоаси (айниқса, мактаб ўқувчилари)нинг мумтоз мусиқа б-н яқиндан таништириш мақсадида Ўзбек Ф.си томонидан 1950- й.лардан бошлаб маърузали концертлар (Я.Пеккер, Т. Жумаев, Ил.Акбаров, Т.Ғафурбеков ва б.), мақом кечалари уюштирилган. Маҳаллий ижодкорлар б-н бирга жаҳоннинг йирик санъат намояндалари (Э.Родэ, Г.Гинзбург, Л.Оборин, М.Ростропович ва б.), таниқли мусиқа жамоалари — АҚШ жаз оркестри (Б. Гудмен), Россия симфоник оркестри (Е. Светланов), чех филармоник оркестри (К.Анчерл) ва б.нинг концертлари уюштирилган.
Гулшан Турсунова.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.