Filipp II
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 137-b. — ziyouz.com
Filipp II (Philippos), (mil. av.taxm. 382 — 336), Şarqda Faylaqus — Makedoniya podşosi (mil. av. 359 y.dan). Aayeksandrning otasi. 359 y.da Makedoniyani birlaştirib, yagona davlat tuzişga erişadi. Makedoniyaning mavqeini kötariş, uning siyosiy, iqtisodiy, ayniqsa, harbiy rolini kuçaytiriş maqsadida bir qança harbiy islohotlarni amalga oşiradi. Muntazam qöşin va kuçli harbiy dengiz floti hamda Makedoniya falangasini taşkil qiladi, yagona pul birligini joriy etadi, oltin tangalar zarb kildiradi. 359—336 y.lar davomida Peoniya, Fessaliya, Illiriya (bir qismi) kabi qöşni davlatlar, söngra esa Xalkidika va b. Egey dengizi böyi mamlakatlarini zabt etadi. Makedoniya tobeligiga Epir, Frakiya va b. tuşib qoladi. 338 y. F. II Xeroneya yaqinida yunonlarning birlaşgan harbiy kuçlarini tormor etadi. Natijada, Yunoniston Makedoniyaning yakka hokimligini tan oladi. Şundan söng F. II fors hududlariga yuriş qilişni rejalaştiradi. Biroq saroy fitnasi natijasida öldiriladi. Uşbu suiqasdda F. II ning xotini, ya'ni Aleksandrning onasi Olimpiadaning ham qöli borligi xususida mişmişlar tarqaladi. Aleksandr suiqasd iştirokçilarini qidirib topadi va ularni jazolaydi. F. II ulimidan keyin 20 yoşli Aleksandr Makedoniya taxtiga utiradi.
Ad.: Plutarx, Izbranniye jizneopisaniya, t. 2, M., 1990.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФИЛИПП II (Philippos), (мил. ав.тахм. 382 — 336), Шарқда Файлақус — Македония подшоси (мил. ав. 359 й.дан). Ааександрнинг отаси. 359 й.да Македонияни бирлаштириб, ягона давлат тузишга эришади. Македониянинг мавқеини кўтариш, унинг сиёсий, иқтисодий, айниқса, ҳарбий ролини кучайтириш мақсадида бир қанча ҳарбий ислоҳотларни амалга оширади. Мунтазам қўшин ва кучли ҳарбий денгиз флоти ҳамда Македония фалангасини ташкил қилади, ягона пул бирлигини жорий этади, олтин тангалар зарб килдиради. 359—336 й.лар давомида Пеония, Фессалия, Иллирия (бир қисми) каби қўшни давлатлар, сўнгра эса Халкидика ва б. Эгей денгизи бўйи мамлакатларини забт этади. Македония тобелигига Эпир, Фракия ва б. тушиб қолади. 338 й. Ф. II Херонея яқинида юнонларнинг бирлашган ҳарбий кучларини тормор этади. Натижада, Юнонистон Македониянинг якка ҳокимлигини тан олади. Шундан сўнг Ф. II форс ҳудудларига юриш қилишни режалаштиради. Бироқ сарой фитнаси натижасида ўлдирилади. Ушбу суиқасдда Ф. II нинг хотини, яъни Александрнинг онаси Олимпиаданинг ҳам қўли борлиги хусусида мишмишлар тарқалади. Александр суиқасд иштирокчиларини қидириб топади ва уларни жазолайди. Ф. II улимидан кейин 20 ёшли Александр Македония тахтига утиради.
Ад.: Плутарх, Избранные жизнеописания, т. 2, М., 1990.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.