Filoyoq
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 145-b. — ziyouz.com
Filoyoq FILOYOQ, elefantiaz — töqimalarda limfa dimlanişi oqibatida teri va teri osti yoğ qavati kalinlaşib, ayrim a'zolar (mas, lab, burun, quloq, oyoq, yorğoq va b.) şişib, yöğonlaşib ketişi b-n keçadigan kasallik. Limfa oqişining buzilişi va yöllarining tösilib qolişiga limfa tomirlaridagi yalliğlanişlar (saramas, surunkali tromboflebit, oyoq panjasi va boddirdagi yaralar) sabab böladi. Tropik mamlakatlarda «F.» ning sababçisi limfa tomirlarida parazitlik qiladigan ipsimon filyariylar qisoblanib, ular iskabtopar çivini orqali tarqaladi. Moxov kasalligining teri qalinlaşişi b-n keçadigan xili qadimda «yunon filoyoği» deb yuritilgan; kasallik ham birinçi bor yunon vraçlari tomonidan aniklangan.
F.da dastlab tovon bir oz şişadi; kasallik avj olganda şiş astasekin panja, töpiq, boldir va songa tarqaladi, oyoq terisi dağallaşib, kasal oyoq şakli besönaqay bölib, fil oyoğiga öxşab qoladi. Ba'zan oyoq terisida suyuqlik b-n töla ggufakçalar paydo bölişi mumkin. F.ni faqat vraç davolaydi. Kasallikning oldini oliş uçun şaxsiy gigiyenaga rioya qiliş, teridagi har qanday yalliğlaniş jarayonlarini öz vaktida davolaş, yaralarning ifloslanişiga yöl qöymaslik zarur.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФИЛОЁҚ, элефантиаз — тўқималарда лимфа димланиши оқибатида тери ва тери ости ёғ қавати калинлашиб, айрим аъзолар (мас, лаб, бурун, қулоқ, оёқ, ёрғоқ ва б.) шишиб, йўғонлашиб кетиши б-н кечадиган касаллик. Лимфа оқишининг бузилиши ва йўлларининг тўсилиб қолишига лимфа томирларидаги яллиғланишлар (сарамас, сурункали тромбофлебит, оёқ панжаси ва боддирдаги яралар) сабаб бўлади. Тропик мамлакатларда «Ф.» нинг сабабчиси лимфа томирларида паразитлик қиладиган ипсимон филярийлар қисобланиб, улар искабтопар чивини орқали тарқалади. Мохов касаллигининг тери қалинлашиши б-н кечадиган хили қадимда «юнон филоёғи» деб юритилган; касаллик ҳам биринчи бор юнон врачлари томонидан аникланган.
Ф.да дастлаб товон бир оз шишади; касаллик авж олганда шиш астасекин панжа, тўпиқ, болдир ва сонга тарқалади, оёқ териси дағаллашиб, касал оёқ шакли бесўнақай бўлиб, фил оёғига ўхшаб қолади. Баъзан оёқ терисида суюқлик б-н тўла ггуфакчалар пайдо бўлиши мумкин. Ф.ни фақат врач даволайди. Касалликнинг олдини олиш учун шахсий гигиенага риоя қилиш, теридаги ҳар қандай яллиғланиш жараёнларини ўз вактида даволаш, яраларнинг ифлосланишига йўл қўймаслик зарур.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.