Filtrlaş
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 150–151-b. — ziyouz.com
Filtrlaş (kimyoda) — suyuklik yoki gazni ötkazib, qattiq jismlarni tutib qoladigan filtrlovçi tösiq yordamida suspenziyalar yoki aerozollartl. ajratiş jarayoni. F. maxsus qurilma — filtrda amalga oşiriladi. Suspenziyani F.da suyuklikdan ajraladigan qattiq jismlar filtrlovçi tösiqda köpinça nam çökma hosil qiladi. Bu çökma suv va b. suyuqliklar b-n yuvib tuşiriladi yoki quritiş maqsadida havo b-n puflanadi. Juda qovuşqoq va konsentratsiyasi kiçik nozik dispers suspenziyalarning kattik zarralari filtrlovçi tösiqning teşikçalariga singib, çökma hosil qilişi yoki qilmasligi mumkin. Teşikçalarni kamaytiriş yoki kiçraytiriş maqsadida yordamçi moddalar (diatomit, perlit, asbest, sellyuloza va b.) köllanadi. Bunday moddalar filtrlovçi tösiqqa beriladi yoki suspenziyaga qöşiladi. Filtrlovçi tösiq orqali ötgan suyuklik filtrat deb ataladi.
F.ning kuyidagi turlari bor: a) suspenziyaning özinigina ajralişi, ya'ni suspenziya tarkibidagi filtrlovçi tösikda tutib qolingan qattik jiyemni ajratiş; b) suspenziyani quyultiriş — filtrlovçi tösiq orKali sutoq fazaning bir qismini ötkazib yuborib, suspenziyaning konsentratsiyasini oşiriş; v) suyuqlikni tiniqlaştiriş — uni oz mikdordagi muallaq moddalardan tozalaş.
F. bir jinsli bölmagan suyuk sistemalarni ajratiş, gazlarni tozalaşning samarali usulidir, u lab. va sanoatda (kimyo, oziq-ovqat, neftni qayta işlaş, konçilik va b. sohalarda) keng qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФИЛЬТРЛАШ (кимёда) — суюклик ёки газни ўтказиб, қаттиқ жисмларни тутиб қоладиган фильтрловчи тўсиқ ёрдамида суспензиялар ёки аэрозоллартл. ажратиш жараёни. Ф. махсус қурилма — фильтрда амалга оширилади. Суспензияни Ф.да суюкликдан ажраладиган қаттиқ жисмлар фильтрловчи тўсиқда кўпинча нам чўкма ҳосил қилади. Бу чўкма сув ва б. суюқликлар б-н ювиб туширилади ёки қуритиш мақсадида ҳаво б-н пуфланади. Жуда қовушқоқ ва концентрацияси кичик нозик дисперс суспензияларнинг каттик зарралари фильтрловчи тўсиқнинг тешикчаларига сингиб, чўкма ҳосил қилиши ёки қилмаслиги мумкин. Тешикчаларни камайтириш ёки кичрайтириш мақсадида ёрдамчи моддалар (диатомит, перлит, асбест, целлюлоза ва б.) кўлланади. Бундай моддалар фильтрловчи тўсиққа берилади ёки суспензияга қўшилади. Фильтрловчи тўсиқ орқали ўтган суюклик фильтрат деб аталади.
Ф.нинг куйидаги турлари бор: а) суспензиянинг ўзинигина ажралиши, яъни суспензия таркибидаги фильтрловчи тўсикда тутиб қолинган қаттик жиемни ажратиш; б) суспензияни қуюлтириш — фильтрловчи тўсиқ орКали сутоқ фазанинг бир қисмини ўтказиб юбориб, суспензиянинг концентрациясини ошириш; в) суюқликни тиниқлаштириш — уни оз микдордаги муаллақ моддалардан тозалаш.
Ф. бир жинсли бўлмаган суюк системаларни ажратиш, газларни тозалашнинг самарали усулидир, у лаб. ва саноатда (кимё, озиқ-овқат, нефтни қайта ишлаш, кончилик ва б. соҳаларда) кенг қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.