Firoqiya
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 163-b. — ziyouz.com
Firoqiya (arab. — judolik, ayriliq) — Şarq mumtoz adabiyotida lirik şe'r turi. Şoirning ayriliq, hijron kayfiyatlarini ifodalaydi. 2 xil böladi: a) yoridan, yaqin kimsasidan ajraliş natijasidagi ruhiy azobni, judolikni ifodalovçi asarlar. Bularda lirik qahramonning muayyan muhit yoki boşqa sabablarga köra öz yaqinidan judo bölganligi alam b-n kuylanadi:
Ayrilib men yordin bir neça kun böldim judo,
Axtarib keldim seni, ğunça dahonim, qaydasan?
(Maşrab);
b) qadimda şoir uz vatanidan judo bölganida, undan çiqib ketişga majbur qilinganida, boşqa mamlakatlarda yaşab, elyurtini soğinib yozgan asarlari: «Adaşganman», «Ayrilib qoldim» (Furqat).
Yod etmas emiş kişini ğurbatda kişi,
Şod etmas emiş kungulni mehnatda kişi.
Könglum bu ğariblikda şod ölmadi, oh,
Ğurbatda sevunmas ermiş, albatta kişi.
(Bobur).
Alişer Navoiy, Maşrab va b. ijodida ham F.ning yetuk namunalari bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФИРОҚИЯ (араб. — жудолик, айрилиқ) — Шарқ мумтоз адабиётида лирик шеър тури. Шоирнинг айрилиқ, ҳижрон кайфиятларини ифодалайди. 2 хил бўлади: а) ёридан, яқин кимсасидан ажралиш натижасидаги руҳий азобни, жудоликни ифодаловчи асарлар. Буларда лирик қаҳрамоннинг муайян муҳит ёки бошқа сабабларга кўра ўз яқинидан жудо бўлганлиги алам б-н куйланади:
Айрилиб мен ёрдин бир неча кун бўлдим жудо,
Ахтариб келдим сени, ғунча даҳоним, қайдасан?
(Машраб);
б) қадимда шоир уз ватанидан жудо бўлганида, ундан чиқиб кетишга мажбур қилинганида, бошқа мамлакатларда яшаб, элюртини соғиниб ёзган асарлари: «Адашганман», «Айрилиб қолдим» (Фурқат).
Ёд этмас эмиш кишини ғурбатда киши,
Шод этмас эмиш кунгулни меҳнатда киши.
Кўнглум бу ғарибликда шод ўлмади, оҳ,
Ғурбатда севунмас эрмиш, албатта киши.
(Бобур).
Алишер Навоий, Машраб ва б. ижодида ҳам Ф.нинг етук намуналари бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.