Fiva
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 113-b. — ziyouz.com
Fiva — Beotiyadagi qad. yunon şahri. Rivoyatlarga köra, F.ga afsonaviy Kadm asos solgan, fivaliklar ajdodlari — Kadm tomonidan ajdarho tişlarini soçib yuborilişidan unib çiqqan odamlar bölgan. F.ning qad,ligi egey madaniyati yodgorliklari b-n isbotini topadi. Mil. av. 6-a.ga kelib F. qad. qabilaviy va diniy ittifoqdan vujudga kelib, Beotiyaning deyarli barça şaharlarini birlaştirgan Beotiya ittifoqiga boşçilik qilgan. F.da hukmron bölgan uruğ zodagonlari Yunonfors uruşlari (mil. av. 500—449) davrida forslarni qöllabquvvatlagan va mil. av. 431—404 y.lardagi Peloponnes uruşi davrida Sparta tomonidan turib Afinaga karşi bölgan. Korinf uruşi (mil. av. 395—387) davrida F. boş bölgan beotiyaliklar afinaliklarni qöllabquvvatlaşgan. 387 y. Antalkid sulhiga köra, Beotiya ittifoqi tarqatib yuborilgan; F. va Beotiyaning boşqa şaharlarida Sparta yordamida öta reaksion oligarxik hukumatlar qaror topgan. 379 y. oligarxlarni ağdarib taşlab, F.dagi hokimiyat tepasiga Pelopid va Epaminond boşçilik qilgan demokratlar kelgan. Beotiya ittifoqi qayta tuzilişi b-n Yunonistonning eng yirik siyosiy kuçiga aylangan. 371 y. (Levktra yonida) va 362 y. (Mantineya yonida) Epaminond boşçiligidagi fivaliklar qöşini spartaliklarni mağlubiyatga uçratgan. Birok,, Sparta b-n bölgan qonli uruş F. va ittifoqning barça şaharlarini şu qadar holdan toydirganki, 362 y.dan söng ular öz ahamiyatini yöqotgan. 338 y. F. Makedoniya tomonidan bosib olingan, 335 y. Makedoniyaga karşi qözğolon bostirilgaç, şahar butkul vayron qilingan. Mil. av. 315 y. F. kisman tiklangan, lekin muhim siyosiy rol öynamagan. Qad. F. örnida hoz. Gretsiyaning Fiva şaharçasi joylaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФИВА — Беотиядаги қад. юнон шаҳри. Ривоятларга кўра, Ф.га афсонавий Кадм асос солган, фиваликлар аждодлари — Кадм томонидан аждарҳо тишларини сочиб юборилишидан униб чиққан одамлар бўлган. Ф.нинг қад,лиги эгей маданияти ёдгорликлари б-н исботини топади. Мил. ав. 6-а.га келиб Ф. қад. қабилавий ва диний иттифоқдан вужудга келиб, Беотиянинг деярли барча шаҳарларини бирлаштирган Беотия иттифоқига бошчилик қилган. Ф.да ҳукмрон бўлган уруғ зодагонлари Юнонфорс урушлари (мил. ав. 500—449) даврида форсларни қўллабқувватлаган ва мил. ав. 431—404 й.лардаги Пелопоннес уруши даврида Спарта томонидан туриб Афинага карши бўлган. Коринф уруши (мил. ав. 395—387) даврида Ф. бош бўлган беотияликлар афиналикларни қўллабқувватлашган. 387 й. Анталкид сулҳига кўра, Беотия иттифоқи тарқатиб юборилган; Ф. ва Беотиянинг бошқа шаҳарларида Спарта ёрдамида ўта реакцион олигархик ҳукуматлар қарор топган. 379 й. олигархларни ағдариб ташлаб, Ф.даги ҳокимият тепасига Пелопид ва Эпаминонд бошчилик қилган демократлар келган. Беотия иттифоқи қайта тузилиши б-н Юнонистоннинг энг йирик сиёсий кучига айланган. 371 й. (Левктра ёнида) ва 362 й. (Мантинея ёнида) Эпаминонд бошчилигидаги фиваликлар қўшини спарталикларни мағлубиятга учратган. Бирок,, Спарта б-н бўлган қонли уруш Ф. ва иттифоқнинг барча шаҳарларини шу қадар ҳолдан тойдирганки, 362 й.дан сўнг улар ўз аҳамиятини йўқотган. 338 й. Ф. Македония томонидан босиб олинган, 335 й. Македонияга карши қўзғолон бостирилгач, шаҳар буткул вайрон қилинган. Мил. ав. 315 й. Ф. кисман тикланган, лекин муҳим сиёсий роль ўйнамаган. Қад. Ф. ўрнида ҳоз. Грециянинг Фива шаҳарчаси жойлашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.