Fizalis
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 117–118-b. — ziyouz.com
Fizalis (Physalis), paqpaq — tomatdoşlar oilasiga mansub bir yoki köp yillik ösimliklar turkumi; sabzavot ekini. Yovvoyi holda 100 dan ortiq turi tropik va subtropik mintaqalarda, köproq Markaziy Amerikada tarqalgan. Ayrim turlari Afrikaning jan. şarqida uçraydi. F. Yevropaga 18-a.da, keyinçalik Osiyoga keltirilgan. Asosan, Meksika F.si yoki Meksika pomidori (P. ixocarpa); tukli F. (R. pybescens) va peru F.si (peru olçasi) (P. perusiana) yetiştiriladi. Meksika F.si köp tarqalgan. Tarkibida 8—9% quruq modda, 33,133,6% yoğ, 18,4 19,5% oqsil, 17,6— 18,1% kletçatka, 4,48,3% kul, 3—4% qand, 5— 10% pektin, 20— 30 mg % S vitamini hamda karotin, organik kislotalar, aççiq moddalardan fizalin va alkaloidlar (0,260,4%) bor. Şifobaxş. Mevasi nordonşirin, tuyey oçsariq, kökiş; ya n gil i gida, qayta işlangan holda iste'mol qilinadi. Peru F.si (5—12 g) yumaloq oval, sariq, töq sariq, nordonşirin. Mazasi qulupnay ta'mini beradi. Yetiştiriş agrotexnikasi pomidordan farqqilmaydi. Konserva sanoatida, souslar, murabbo, tuzlamalar tayyorlaşda işlatiladi. Pişgan mevalaridan limon kislota olinadi.
Ad.: Pivovarov V. F., Aramov M. X., Dubrutsskaya Ye. G. va b., Fizalis. Ovoşniye i baxçeviye kulturi v Uzbekistane, M., 2001.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФИЗАЛИС (Physalis), пақпақ — томатдошлар оиласига мансуб бир ёки кўп йиллик ўсимликлар туркуми; сабзавот экини. Ёввойи ҳолда 100 дан ортиқ тури тропик ва субтропик минтақаларда, кўпроқ Марказий Америкада тарқалган. Айрим турлари Африканинг жан. шарқида учрайди. Ф. Европага 18-а.да, кейинчалик Осиёга келтирилган. Асосан, Мексика Ф.си ёки Мексика помидори (P. ixocarpa); тукли Ф. (Р. pybescens) ва перу Ф.си (перу олчаси) (P. perusiana) етиштирилади. Мексика Ф.си кўп тарқалган. Таркибида 8—9% қуруқ модда, 33,133,6% ёғ, 18,4 19,5% оқсил, 17,6— 18,1% клетчатка, 4,48,3% кул, 3—4% қанд, 5— 10% пектин, 20— 30 мг % С витамини ҳамда каротин, органик кислоталар, аччиқ моддалардан физалин ва алкалоидлар (0,260,4%) бор. Шифобахш. Меваси нордонширин, туей очсариқ, кўкиш; я н гил и гида, қайта ишланган ҳолда истеъмол қилинади. Перу Ф.си (5—12 г) юмалоқ овал, сариқ, тўқ сариқ, нордонширин. Мазаси қулупнай таъмини беради. Етиштириш агротехникаси помидордан фарққилмайди. Консерва саноатида, соуслар, мураббо, тузламалар тайёрлашда ишлатилади. Пишган меваларидан лимон кислота олинади.
Ад.: Пивоваров В. Ф., Арамов М. X., Дубруцская Е. Г. ва б., Физалис. Овощные и бахчевые культуры в Узбекистане, М., 2001.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.