Fizik kimyoviy analiz
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 119-b. — ziyouz.com
Fizik kimyoviy analiz - modda yoki sistemaning fizik xossalari b-n uning tarkibi örtasidagi boğliqlikni örganadigan kimyoviy termodinamika usuli. F.k.a.da sistemaning turli fizik xossalari, köpinça fazaviy ötiş trasi va b. issiklik xossalari (issiklik ötkazuvçanligi, issiqdik siğimi, issiqlikdan kengayişi), elektr (elektr ötkazuvçanligi, dielektrik singdiruvçanligi), optik (sindiriş körsatkiçi), ziçlik, qovuşqoqlik, qattiqlik kabi xossalari örganiladi. Tekşirilayotgan obyektning rentgen strukturaviy analizi, mikroskopik metallografiya va b. usullari b-n aniqpanadigan tavsiflaridan ham foydalaniladi.
F.k.a.ning asosiy usuli — xossa (tarkib) özgarişi b-n holat özgarişi (tarkib — tra, tarkib — bosim va h.k.) ning geometrik analiziga asoslangan. Çunki fazalar muvozanatlarini analitik aniqlaş usuli qiyin bölib, fazalar sohasini taqriban aniqlay oladi. Diagrammalarni geometrik analiz qiliş usuli faza strukturasi va tarkibining özgarişini töğri aniklaşga imkon beradigan yagona usul hisoblanadi. Bu F.k.a.ning ba'zi köp fazali, köp komponentoy sistemalar — qotişmalar, minerallar, eritmalar, karbidlar, oksidlar, yarim ötkazgiç va öta ötkazgiç materiallar, organik birikmalardan iborat sistemalar va b.ni tadqiq qiluvçi muhim usulga aylanişiga keng yöl oçadi.
F.k.a. kimyo va kimyotexnologiyaning barça sohalarida, şuningdek, metallurgiya, geol.mineralogiya tadqiqotlarida va b.da qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФИЗИК КИМЁВИЙ АНАЛИЗ - модда ёки системанинг физик хоссалари б-н унинг таркиби ўртасидаги боғлиқликни ўрганадиган кимёвий термодинамика усули. Ф.к.а.да системанинг турли физик хоссалари, кўпинча фазавий ўтиш траси ва б. иссиклик хоссалари (иссиклик ўтказувчанлиги, иссиқдик сиғими, иссиқликдан кенгайиши), электр (электр ўтказувчанлиги, диэлектрик сингдирувчанлиги), оптик (синдириш кўрсаткичи), зичлик, қовушқоқлик, қаттиқлик каби хоссалари ўрганилади. Текширилаётган объектнинг рентген структуравий анализи, микроскопик металлография ва б. усуллари б-н аниқпанадиган тавсифларидан ҳам фойдаланилади.
Ф.к.а.нинг асосий усули — хосса (таркиб) ўзгариши б-н ҳолат ўзгариши (таркиб — тра, таркиб — босим ва ҳ.к.) нинг геометрик анализига асосланган. Чунки фазалар мувозанатларини аналитик аниқлаш усули қийин бўлиб, фазалар соҳасини тақрибан аниқлай олади. Диаграммаларни геометрик анализ қилиш усули фаза структураси ва таркибининг ўзгаришини тўғри аниклашга имкон берадиган ягона усул ҳисобланади. Бу Ф.к.а.нинг баъзи кўп фазали, кўп компонентой системалар — қотишмалар, минераллар, эритмалар, карбидлар, оксидлар, ярим ўтказгич ва ўта ўтказгич материаллар, органик бирикмалардан иборат системалар ва б.ни тадқиқ қилувчи муҳим усулга айланишига кенг йўл очади.
Ф.к.а. кимё ва кимётехнологиянинг барча соҳаларида, шунингдек, металлургия, геол.минералогия тадқиқотларида ва б.да қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.