Fizo tajribasi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 133–134-b. — ziyouz.com
Fizo tajribasi - muhit harakatining unda tarqalayotgan yoruglik tezligiga ta'sirini aniklaş tajribasi. A. I.L. Fizo ötkazgan (1851). F.t. da yoruğlik nuri S manbadan çiqib, yarim şaffof plastinka P da ikki nurga ajraladi (kaytadi va sinadi, rasmga q.): nur 1 (rasmda yaxlit çiziq b-n körsatilgan) közgu V va töla içki qaytaruvçi prizma S yordamida yönaltirilib, /), va D2 idişlarda oqayotgan suv orkali suv oqayotgan yönaliş böyiça tarqaladi, nur 2 (punktir çiziq b-n körsatilgan)esateskari yönalişda tarkdladi. Ikkala nur nuqta A da yigilib interferensiya manzarasini hosil qiladi. Tajribalar avval harakatsiz suvda, söngra harakatdagi suvda ötkazilgan. Interferensiya yöllarining siljişini ölçab, Fizo muhit harakatining yoruğlik tezligiga ta'sirini hisoblagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФИЗО ТАЖРИБАСИ - муҳит ҳаракатининг унда тарқалаётган ёруглик тезлигига таъсирини аниклаш тажрибаси. А. И.Л. Физо ўтказган (1851). Ф.т. да ёруғлик нури S манбадан чиқиб, ярим шаффоф пластинка П да икки нурга ажралади (кайтади ва синади, расмга қ.): нур 1 (расмда яхлит чизиқ б-н кўрсатилган) кўзгу В ва тўла ички қайтарувчи призма С ёрдамида йўналтирилиб, /), ва D2 идишларда оқаётган сув оркали сув оқаётган йўналиш бўйича тарқалади, нур 2 (пунктир чизиқ б-н кўрсатилган)эсатескари йўналишда таркдлади. Иккала нур нуқта А да йигилиб интерференция манзарасини ҳосил қилади. Тажрибалар аввал ҳаракатсиз сувда, сўнгра ҳаракатдаги сувда ўтказилган. Интерференция йўлларининг силжишини ўлчаб, Физо муҳит ҳаракатининг ёруғлик тезлигига таъсирини ҳисоблаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.