Flektiv tillar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 179–180-b. — ziyouz.com
Flektiv tillar — grammatik, ba'zan leksik ma'nolar fleksiya yöli b-n ifodalanadigan tillar; lingvistik tipologiya, tillarning morfologik tasnifidagi asosiy tuşunçalardan biri. F.t. tuşunçasi 1809 y.da nemis olimi F. Şlegel tomonidan fanga kiritilgan. U som tillari, gruzin tili va ba'zi hindevropa tillarini F.t. qatoriga kiritadi. F.t. 2 ta, odatda, özaro kesişuvçi içki va taşqi fleksiyali guruxlarga bölinadi.
Taşqi fleksiya (fuziya — asos b-n affiksni ajratiş, farklaş qiyin bölgan holat), affikslardan farqli ravişda, köp ma'nolilik [mas, «rukoy» şaklidagi «oy» morfemasi bir paytning özida jins (jenskiy), son (birlik) va kelişik (tvoritelniy) ma'nolarini ifodalaydi], şuningdek, asos b-n mahkam boğlanganlik xususiyatlari b-n ajralib turadi. Içki fleksiyada morfema tarkibidagi unlilarning şartlanmagan urin almaşinuvi grammatik ma'noga ega böladi: nemis tilida geht — bormoqda, ging — bordi, der Gang — boriş; arab tilida qatala — (u) öldirdi, qutila — öldirilgan, qattol — öldiruvçi va ş.k. Içki fleksiya mexanizmi, ayniqsa, fe'l morfologiyasida, som tillarining fe'l turkumida yaqqol namoyon böladi. Fleksiya tilda aksar hollarda ma'no ifodalaşning boşqa vositalari b-n birikkan holda böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФЛЕКТИВ ТИЛЛАР — грамматик, баъзан лексик маънолар флексия йўли б-н ифодаланадиган тиллар; лингвистик типология, тилларнинг морфологик таснифидаги асосий тушунчалардан бири. Ф.т. тушунчаси 1809 й.да немис олими Ф. Шлегель томонидан фанга киритилган. У сом тиллари, грузин тили ва баъзи ҳиндевропа тилларини Ф.т. қаторига киритади. Ф.т. 2 та, одатда, ўзаро кесишувчи ички ва ташқи флексияли гурухларга бўлинади.
Ташқи флексия (фузия — асос б-н аффиксни ажратиш, фарклаш қийин бўлган ҳолат), аффикслардан фарқли равишда, кўп маънолилик [мас, «рукой» шаклидаги «ой» морфемаси бир пайтнинг ўзида жинс (женский), сон (бирлик) ва келишик (творительный) маъноларини ифодалайди], шунингдек, асос б-н маҳкам боғланганлик хусусиятлари б-н ажралиб туради. Ички флексияда морфема таркибидаги унлиларнинг шартланмаган урин алмашинуви грамматик маънога эга бўлади: немис тилида geht — бормоқда, ging — борди, der Gang — бориш; араб тилида qatala — (у) ўлдирди, qutila — ўлдирилган, qattol — ўлдирувчи ва ш.к. Ички флексия механизми, айниқса, феъл морфологиясида, сом тилларининг феъл туркумида яққол намоён бўлади. Флексия тилда аксар ҳолларда маъно ифодалашнинг бошқа воситалари б-н бириккан ҳолда бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.