Flibustyerlar

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 180-b. — ziyouz.com

Flibustyerlar (frans. ﬂ ibustier, gollandça vrijbuiter — qaroqçi) — dengiz qaroqçilari (L7— 18-a. boşlari). Angliya va Fransiya tomonidan mustamlakalarga ega böliş uçun Ispaniyaga qarşi kuraşga jalb qilingan. FLIŞ (nem. ﬂ iessen — oqmoq) — dengiz çökindi toğ jinslarining qalin qatlami (seriyasi), qalinligi 1000 m gaça bölgan geologik yotqiziq. Asosan, çaqiq jinslardan iborat. Dengizning muayyan çuqur joylarida bir turdagi ohaktoş, qumtoş, gil, mergel kabi çökindi jinslarning özaro takrorlanişidan hosil böladi. F. bir qança kiçik (bir neça sm dan bir neça dm gaça) sikllar (siklotema, siklosoma, qavatlar)dan tuziladi. Siklosomalar 2— 4 qavat, yoki elementlardan iborat bölib, pastki qismi donador jinslar (qumtoş, alevrolit, çaqiq ohaktoşlar)dan, yuqorisi esa, pelitlardan tarkib topgan böladi. F. uçun şakli ham paydo bölişi turliça giyerogliflar xosdir. F.ning şaklliligi (ritmliligi) çökindi hosil böliş xususiyati — asosan, loyqali oqimning takrorlaniş davrlariga boğliq. F. tipik geosinklinal formatsiya (geogeneratsiya) bölib, evgeosinklinal yoki miogeosinklinal orogen oldi rivojlanişiga xos. F. mikrofaunaga kambağal, ba'zan plankton mikroorganizmlar çiğanoqlari (foraminifera, radiolyariylar)ga boy, yuqori qismida bentos foraminiferalari köp. Eng tipik F. geosinklinal rivojlanişning örta bosqiçida tarkib topadi. F. b-n neft va mineral suvlar boğliqböladi. F. proterozoy, paleozoy (Ural), mezozoy (Karpat) yotqiziqlarida köp uçraydi; Özbekistonda Jan. Farğona (Krraçatir), Bökantov atroflarida bor.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ФЛИБУСТЬЕРЛАР (франц. ﬂ ibustier, голландча vrijbuiter — қароқчи) — денгиз қароқчилари (L7— 18-а. бошлари). Англия ва Франция томонидан мустамлакаларга эга бўлиш учун Испанияга қарши курашга жалб қилинган. ФЛИШ (нем. ﬂ iessen — оқмоқ) — денгиз чўкинди тоғ жинсларининг қалин қатлами (серияси), қалинлиги 1000 м гача бўлган геологик ётқизиқ. Асосан, чақиқ жинслардан иборат. Денгизнинг муайян чуқур жойларида бир турдаги оҳактош, қумтош, гил, мергель каби чўкинди жинсларнинг ўзаро такрорланишидан ҳосил бўлади. Ф. бир қанча кичик (бир неча см дан бир неча дм гача) цикллар (циклотема, циклосома, қаватлар)дан тузилади. Циклосомалар 2— 4 қават, ёки элементлардан иборат бўлиб, пастки қисми донадор жинслар (қумтош, алевролит, чақиқ оҳактошлар)дан, юқориси эса, пелитлардан таркиб топган бўлади. Ф. учун шакли ҳам пайдо бўлиши турлича гиероглифлар хосдир. Ф.нинг шакллилиги (ритмлилиги) чўкинди ҳосил бўлиш хусусияти — асосан, лойқали оқимнинг такрорланиш даврларига боғлиқ. Ф. типик геосинклиналь формация (геогенерация) бўлиб, эвгеосинклиналь ёки миогеосинклиналь ороген олди ривожланишига хос. Ф. микрофаунага камбағал, баъзан планктон микроорганизмлар чиғаноқлари (фораминифера, радиолярийлар)га бой, юқори қисмида бентос фораминифералари кўп. Энг типик Ф. геосинклиналь ривожланишнинг ўрта босқичида таркиб топади. Ф. б-н нефть ва минерал сувлар боғлиқбўлади. Ф. протерозой, палеозой (Урал), мезозой (Карпат) ётқизиқларида кўп учрайди; Ўзбекистонда Жан. Фарғона (Кррачатир), Бўкантов атрофларида бор.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.