Flora

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 181–182-b. — ziyouz.com

Flora (yangi lot. ﬂ ora, lot. Flora — gullar va bahor xudosi; lot. ﬂ os — urug, ﬂ oris — gul) — ösimliklarning muayyan hududda tarixan tarkib topgan taksonlari majmui. F. muayyan geografik joyga taalluqli bölib, uning hoz. tabiiy şaroiti, ötmişi b-n boğliq va u yer yuzidagi boşqa F. b-n ozmiköpmi munosabatda böladi. Bu jihatdan F. muayyan hududdagi ösimliklar jamoasidan (ösimliklar qoplamidan) farq qiladi. «F.» tuşunçasi ma'lum hududdagi barça ösimliklar taksonlarini öz içiga oladi. Tuban va b. yuksak ösimlik turlari majmui, odatda, ma'lum sistematik birliklar b-n belgilanadi (mas, «sporali ösimliklar F.si», «suvötlar F.si» va b.). Florasi örganilayotgan material qajmi ma'lum darajada ixtiyoriy bölib, tanlangan joyga boğliq (mas, Özbekiston F.si, Kavkaz F.si, Zarafşon F.si va h.k.). Har bir F.ni biliş uning tur, turkum oila va b.ni aniklaşga, ya'ni F. inventarizatsiyasiga asoslangan. Inventarizatsiyaning barça turlari ma'lum belgilariga köra F. elementlariga ajratiladi. Jumladan, geografik elementlar özining geografik tarqalişiga köra öxşaş, genetik elementlar esa geofafik kelib çikişi va joylaşiş tarixiga köra yaqin turlarni birlaştiradi. F. yoşini tahlil kiliş uning progressiv (kelib çiqiş, joylaşiş vaqtiga binoan yoşi), konservativ va relikt elementlarni aniklaşga imkon beradi. Har qaysi F.ning muhim belgisi uning sistematik strukturasi, ya'ni F. tarkibida turli sistematik guruxdarning birlaşişidan iborat.

Biror hududdagi ösimliklar sistematik tarkibini yorituvçi yirik asarlar ham, odatda, «F.» deb nomlanadi. Köpinça F.ga mazkur xududda keng tarqalgan madaniy ösimliklar ham kiritiladi, lekin botanika boğlari, oranjereyalarda östiriladigan ösimliklar kiritilmaydi. Ösimliklar tuşunçasi örniga F. tuşunçasining işlatilişi notöğri.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ФЛОРА (янги лот. ﬂ ora, лот. Flora — гуллар ва баҳор худоси; лот. ﬂ os — уруг, ﬂ oris — гул) — ўсимликларнинг муайян ҳудудда тарихан таркиб топган таксонлари мажмуи. Ф. муайян географик жойга тааллуқли бўлиб, унинг ҳоз. табиий шароити, ўтмиши б-н боғлиқ ва у ер юзидаги бошқа Ф. б-н озмикўпми муносабатда бўлади. Бу жиҳатдан Ф. муайян ҳудуддаги ўсимликлар жамоасидан (ўсимликлар қопламидан) фарқ қилади. «Ф.» тушунчаси маълум ҳудуддаги барча ўсимликлар таксонларини ўз ичига олади. Тубан ва б. юксак ўсимлик турлари мажмуи, одатда, маълум систематик бирликлар б-н белгиланади (мас, «спорали ўсимликлар Ф.си», «сувўтлар Ф.си» ва б.). Флораси ўрганилаётган материал қажми маълум даражада ихтиёрий бўлиб, танланган жойга боғлиқ (мас, Ўзбекистон Ф.си, Кавказ Ф.си, Зарафшон Ф.си ва ҳ.к.). Ҳар бир Ф.ни билиш унинг тур, туркум оила ва б.ни аниклашга, яъни Ф. инвентаризациясига асосланган. Инвентаризациянинг барча турлари маълум белгиларига кўра Ф. элементларига ажратилади. Жумладан, географик элементлар ўзининг географик тарқалишига кўра ўхшаш, генетик элементлар эса геофафик келиб чикиши ва жойлашиш тарихига кўра яқин турларни бирлаштиради. Ф. ёшини таҳлил килиш унинг прогрессив (келиб чиқиш, жойлашиш вақтига биноан ёши), консерватив ва реликт элементларни аниклашга имкон беради. Ҳар қайси Ф.нинг муҳим белгиси унинг систематик структураси, яъни Ф. таркибида турли систематик гурухдарнинг бирлашишидан иборат.

Бирор ҳудуддаги ўсимликлар систематик таркибини ёритувчи йирик асарлар ҳам, одатда, «Ф.» деб номланади. Кўпинча Ф.га мазкур худудда кенг тарқалган маданий ўсимликлар ҳам киритилади, лекин ботаника боғлари, оранжереяларда ўстириладиган ўсимликлар киритилмайди. Ўсимликлар тушунчаси ўрнига Ф. тушунчасининг ишлатилиши нотўғри.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.