Flora dunyolari
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 182-b. — ziyouz.com
Flora dunyolari FLORA DUNYOLARI, Yer yuzi flora dunyolari — Yer yuzining muayyan hududlarida tarixan tarkib topgan, kelib çiqişi b-n özaro öxşaş floraparnit eng yirik birlaşmalari. F.d.ni bir-biridan farqlaşda paleogeofafik omillar (asosan, bör davridan boşlab) hamda tuproq va iqlim şaroitlari muhim ahamiyatga ega. har bir F.d. tarixan uzok, geologik davr mobaynida muayyan hududda kelib çiqqan va tarqalgan endemik ösimlik oilalari va turkumlari kompleksiga ega. F.d. kiçikrok, floristik birliklar (flora oblastlari, provinsiya, okrug, rn va b.)ga bölinadi.
Golarktika F.d. (yoki Golarktika oblasti) Şim. yarim şarning tropikdan boşqa hamma qismini — janubda Yaşil Burun o.lari, Sahroi Kabir va Arabiston ya.o.ning şim. qismlari, Fors körfazi sohillari, Hindukuş va Himolay toğlarining jan. yon bağirlari, Xitoyningjan. çekkasi, Şim. Amerikada Meksika toğlarining şim. qismlari va Meksika körfazi sohillarigaça bölgan juda katta hududni egallagan. Golarktika, öz navbatida, Arktika, Boreal, Örta Yevropa, Örta dengiz böyi, Markaziy Osiyo, Şarqiy Osiyo, Kaliforniya (Sonora), Appalaçi F.d.ga bölinadi. Örta dengiz böyi va Şarqiy Osiyo oblastlarida endemik turlar köp.
Paleotropik F.d. (yoki Paleotropik oblast) Golarktika F.d.dan jan.da (Şarqiy yarim şarda) to Jan. Afrika subtropiklarigaça (Hind va Tinç okeanlardagi orollar bn) bölgan hududni egallaydi. Ösimlik dunyosi boy. Endemik ösimliklar kam. Sahroi Kabir, Sudan, Zambiya, Gvineya, Kongo, Kalaxari, Kap, Madagaskar, Hindiston, Hindixitoy, Malayya, Papua, Gavayya, Polineziya oblastlarini öz içiga oladi.
Neotropik flora dunyosi (yoki Neotropik oblast) Amerika qit'asida Jan. Kaliforniya va Bagama o.laridan boşlab, to 41° j.k.gaça bölgan qismini egallagan. Florasida kosmopolit ösimlik oilalari köp. h
Sernam va issiq ekvatorial zona örmonlari turlarga boy. Karib, Orinoko, Amazonka, Braziliya, LaPlata, And flora oblastlariga bölinadi.
Jan. flora dunyosi Avstraliya materigi va Tasmaniya o., Yangi Zelandiya, Jan. Amerikaning jan. çekkasi, Antarktida yoni o.lari va Antarktidani öz içiga oladi. Avstraliya, Yangi Zelandiya, Yangi Kaledoniya va MagellanAntarktika flora oblastlariga bölinadi. Avstraliya florasi öziga xos ösimlik turlariga ega (evkaliptlar va b.). Şuning uçun ba'zi botaniklar uni alohida F.d. hisoblaşadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФЛОРА ДУНЁЛАРИ, Ер юзи флора дунёлари — Ер юзининг муайян ҳудудларида тарихан таркиб топган, келиб чиқиши б-н ўзаро ўхшаш флорапарнит энг йирик бирлашмалари. Ф.д.ни бир-биридан фарқлашда палеогеофафик омиллар (асосан, бўр давридан бошлаб) ҳамда тупроқ ва иқлим шароитлари муҳим аҳамиятга эга. ҳар бир Ф.д. тарихан узок, геологик давр мобайнида муайян ҳудудда келиб чиққан ва тарқалган эндемик ўсимлик оилалари ва туркумлари комплексига эга. Ф.д. кичикрок, флористик бирликлар (флора областлари, провинция, округ, рн ва б.)га бўлинади.
Голарктика Ф.д. (ёки Голарктика области) Шим. ярим шарнинг тропикдан бошқа ҳамма қисмини — жанубда Яшил Бурун о.лари, Саҳрои Кабир ва Арабистон я.о.нинг шим. қисмлари, Форс кўрфази соҳиллари, Ҳиндукуш ва Ҳимолай тоғларининг жан. ён бағирлари, Хитойнингжан. чеккаси, Шим. Америкада Мексика тоғларининг шим. қисмлари ва Мексика кўрфази соҳилларигача бўлган жуда катта ҳудудни эгаллаган. Голарктика, ўз навбатида, Арктика, Бореал, Ўрта Европа, Ўрта денгиз бўйи, Марказий Осиё, Шарқий Осиё, Калифорния (Сонора), Аппалачи Ф.д.га бўлинади. Ўрта денгиз бўйи ва Шарқий Осиё областларида эндемик турлар кўп.
Палеотропик Ф.д. (ёки Палеотропик область) Голарктика Ф.д.дан жан.да (Шарқий ярим шарда) то Жан. Африка субтропикларигача (Ҳинд ва Тинч океанлардаги ороллар бн) бўлган ҳудудни эгаллайди. Ўсимлик дунёси бой. Эндемик ўсимликлар кам. Саҳрои Кабир, Судан, Замбия, Гвинея, Конго, Калахари, Кап, Мадагаскар, Ҳиндистон, Ҳиндихитой, Малайя, Папуа, Гавайя, Полинезия областларини ўз ичига олади.
Неотропик флора дунёси (ёки Неотропик область) Америка қитъасида Жан. Калифорния ва Багама о.ларидан бошлаб, то 41° ж.к.гача бўлган қисмини эгаллаган. Флорасида космополит ўсимлик оилалари кўп. ҳ
Сернам ва иссиқ экваториал зона ўрмонлари турларга бой. Кариб, Ориноко, Амазонка, Бразилия, ЛаПлата, Анд флора областларига бўлинади.
Жан. флора дунёси Австралия материги ва Тасмания о., Янги Зеландия, Жан. Американинг жан. чеккаси, Антарктида ёни о.лари ва Антарктидани ўз ичига олади. Австралия, Янги Зеландия, Янги Каледония ва МагелланАнтарктика флора областларига бўлинади. Австралия флораси ўзига хос ўсимлик турларига эга (эвкалиптлар ва б.). Шунинг учун баъзи ботаниклар уни алоҳида Ф.д. ҳисоблашади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.