Fobiyalar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 187-b. — ziyouz.com
Fobiyalar — bemor miyasiga örnaşib qolgan qörquv, vahima; kişi ruhiyatining buziliş holati. Köpçilik ruhiy kasalliklar (mas, şizofreniya) da boşlanğiç belgi, nevrozlar hamda psixasteniyanmnt asosiy belgisi hisoblanadi. Qörquv va vahima hissi bemor sezgi hamda xattiharakatlarida körinadi. F. mazmuni jihatidan turliça böladi. Agarofobiyada kişi yakka özi köça va maydonlarni kesib ötişdan çöçiydi. Ayxmofobiya — piçoq, qayçi, töğnoğiç va b. ötkir asboblardan (xuddi tanasiga qadaladiganidek) qörqiş; nozofobiya — ayrim tuzalmaydigan kasallikka çaliniş yoki uni yuqtirişdan qörqiş (sifolofobiya — zaxmdan, kanserofobiya — rakdan); tanatofobiya — ölimdan vahimalaniş; klaustobiya — odam gavjum joylar va transportda yurişdan qörqiş; monofobiya — yolgizlikdan, yakka qolişdan vahimaga tuşiş; ereytofobiya — qizarib ketiş, uyaliş va h.k. F.da bemor doim köngli ğaş, parişonxotir bölib, tuşkunlikka tuşadi, köpinça qörquv ta'sirida özini himoya qilayotgandek bema'ni xattiharakatlar (mas, kasallik yuqmasligi uçun özini haddan ziyod ozoda tutiş, vaqtbevaqt qöl yuvaveriş va b.)ga odatlanadi. Qattiq çarçaş, qörqiş, ruhiy iztirob va b. natijasida soğlom kişilarda ham ba'zan vaqtinçalik F. kuzatiladi, lekin bu holat salbiy omillar yöqolganidan keyin ötib ketadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФОБИЯЛАР — бемор миясига ўрнашиб қолган қўрқув, ваҳима; киши руҳиятининг бузилиш ҳолати. Кўпчилик руҳий касалликлар (мас, шизофрения) да бошланғич белги, неврозлар ҳамда психастениянмнт асосий белгиси ҳисобланади. Қўрқув ва ваҳима ҳисси бемор сезги ҳамда хаттиҳаракатларида кўринади. Ф. мазмуни жиҳатидан турлича бўлади. Агарофобияда киши якка ўзи кўча ва майдонларни кесиб ўтишдан чўчийди. Айхмофобия — пичоқ, қайчи, тўғноғич ва б. ўткир асбоблардан (худди танасига қадаладиганидек) қўрқиш; нозофобия — айрим тузалмайдиган касалликка чалиниш ёки уни юқтиришдан қўрқиш (сифолофобия — захмдан, канцерофобия — ракдан); танатофобия — ўлимдан ваҳималаниш; клаустобия — одам гавжум жойлар ва транспортда юришдан қўрқиш; монофобия — ёлгизликдан, якка қолишдан ваҳимага тушиш; эрейтофобия — қизариб кетиш, уялиш ва ҳ.к. Ф.да бемор доим кўнгли ғаш, паришонхотир бўлиб, тушкунликка тушади, кўпинча қўрқув таъсирида ўзини ҳимоя қилаётгандек бемаъни хаттиҳаракатлар (мас, касаллик юқмаслиги учун ўзини ҳаддан зиёд озода тутиш, вақтбевақт қўл ювавериш ва б.)га одатланади. Қаттиқ чарчаш, қўрқиш, руҳий изтироб ва б. натижасида соғлом кишиларда ҳам баъзан вақтинчалик Ф. кузатилади, лекин бу ҳолат салбий омиллар йўқолганидан кейин ўтиб кетади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.