Fonogramma

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 207-b. — ziyouz.com

Fonogramma (yun. phone — tovuş va gramma) — maxsus texnik vosita (fonograf, magnitofon, raqamli rekorder kabi)lar yordamida yozilgan tovuş sadolari yiğindisi. Tayyorlaniş usuli (mexanik, foto, elektromagnit, elektronraqamli va b.)ga köra turli şakllarda namoyon böladi: grammofon plastinkasi, magnit tasma, kinotasma, trek, elektron fayl va b. Yoziş jarayoni xususiyatlariga binoan mono, stereo, kvadro va b. turlari ajratiladi. F., odatda, maxsus ovoz yoziş studiyasi hamda kinostudiyalarda tayyorlanadi. F. yuqori akustik sifatlari, eng yaxşi ijrolarni tanlaş hamda ulardan uzok, muddat mobaynida foydalaniş imkoniyatlari tufayli radio (1940-y.lar oxiri), televideniye (1950-y.lardan), ommabop musiqa madaniyati (ayniqsa, popmusiqa)lan keng örin olgan.

Özbekistonda ovozli kino, radio va televideniye, gramplastinkaga ovoz yoziş (Toşkent gramplastinka zavodi, 1945) tizimlari taşkil topişi F. tayyorlaş jarayoniga asos soldi (ovoz rej.lari A. Timoxin, Yu. Salnikov va b.). 1962 y.dan N. Hasanov taşabbusi b-n stereo F.lar tayyorlana boşlandi («Şaşmaqom» yozuvlari va b.). Keyinçalik A. Tojiyev, R. Umarxöjayev, V. Guşçinlar va keyingi yillarda «Mustaqillik», «Navröz» kabi davlat bayramlari, yirik şoukonsertlar uçun sifatli F.larni tayyorlaşda I. Iosis, I. Miniçlar alohida xizmat körsatdilar. Ayni paytda, Özbekistonda F.lar oçiq konsert va turli marosimlarda odat tusini olib, jonli ijrolar kamayib ketişi, musiqiy ijod jarayoniga muayyan (ayniqsa, Ğarb popmusiqasiga oid) uslubiy qoliplarning singdirişiga sabab bölmokda.

Muhiddin Nosirov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ФОНОГРАММА (юн. phone — товуш ва грамма) — махсус техник восита (фонограф, магнитофон, рақамли рекордер каби)лар ёрдамида ёзилган товуш садолари йиғиндиси. Тайёрланиш усули (механик, фото, электромагнит, электронрақамли ва б.)га кўра турли шаклларда намоён бўлади: граммофон пластинкаси, магнит тасма, кинотасма, трэк, электрон файл ва б. Ёзиш жараёни хусусиятларига биноан моно, стерео, квадро ва б. турлари ажратилади. Ф., одатда, махсус овоз ёзиш студияси ҳамда киностудияларда тайёрланади. Ф. юқори акустик сифатлари, энг яхши ижроларни танлаш ҳамда улардан узок, муддат мобайнида фойдаланиш имкониятлари туфайли радио (1940-й.лар охири), телевидение (1950-й.лардан), оммабоп мусиқа маданияти (айниқса, попмусиқа)лан кенг ўрин олган.

Ўзбекистонда овозли кино, радио ва телевидение, грампластинкага овоз ёзиш (Тошкент грампластинка заводи, 1945) тизимлари ташкил топиши Ф. тайёрлаш жараёнига асос солди (овоз реж.лари А. Тимохин, Ю. Сальников ва б.). 1962 й.дан Н. Ҳасанов ташаббуси б-н стерео Ф.лар тайёрлана бошланди («Шашмақом» ёзувлари ва б.). Кейинчалик А. Тожиев, Р. Умархўжаев, В. Гушчинлар ва кейинги йилларда «Мустақиллик», «Наврўз» каби давлат байрамлари, йирик шоуконцертлар учун сифатли Ф.ларни тайёрлашда И. Иосис, И. Миничлар алоҳида хизмат кўрсатдилар. Айни пайтда, Ўзбекистонда Ф.лар очиқ концерт ва турли маросимларда одат тусини олиб, жонли ижролар камайиб кетиши, мусиқий ижод жараёнига муайян (айниқса, Ғарб попмусиқасига оид) услубий қолипларнинг сингдиришига сабаб бўлмокда.

Муҳиддин Носиров.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.