Fonus
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 210-b. — ziyouz.com
Fonus FONUS, fonar — 1) qölda kötarib yuriladigan (içiga çiroq yoki şam qöyiladigan), şamol va yoginsoçindan muhofaza qilingan, biror joy (köça, maydon)ga örnatiladigan çiroq, qandil; 2) me'morlikda bino tomi qubbasidagi dumaloq yoki köpqirrali içkarini tabiiy yoritiş va şamollatiş uçun xizmat qiladigan me'moriy şakl. Darboziy uslubi F.larning dastlabki körinişidir (Niso, Panjakentsat turar joy va mehmonxonalar rekonstruksiyalari). F.lar, asosan, zal, gumbaz, minora çöqqisiga işlanadi. Uning sodda körinişlari Parfenon, Qad. Misrning gipostil zallari, Qad. Rim bazilikalariaa, Panteon, Juma mayejid, Abulfazl maqbarasi, Sofiya ibodatxonasi, Törabekxonim maqbarasi gumbaz gardişidagi darçalar qatorida uçraydi. Buxorodagi Abdullaxon madrasasi F.ning 8 tuynugidan tuşayotgan yoruğlik ikki qavatli hujralarni yoritib turadi. Zamonaviy me'morlikda xona (zal)larni tepadan oynavandli F.lar orqali yoritiş keng tarqalgan (Toşkentdagi Özbek milliy akademik drama teatri, bank binolari va b.).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФОНУС, фонарь — 1) қўлда кўтариб юриладиган (ичига чироқ ёки шам қўйиладиган), шамол ва ёгинсочиндан муҳофаза қилинган, бирор жой (кўча, майдон)га ўрнатиладиган чироқ, қандил; 2) меъморликда бино томи қуббасидаги думалоқ ёки кўпқиррали ичкарини табиий ёритиш ва шамоллатиш учун хизмат қиладиган меъморий шакл. Дарбозий услуби Ф.ларнинг дастлабки кўринишидир (Нисо, Панжакентцат турар жой ва меҳмонхоналар реконструкциялари). Ф.лар, асосан, зал, гумбаз, минора чўққисига ишланади. Унинг содда кўринишлари Парфенон, Қад. Мисрнинг гипостиль заллари, Қад. Рим базиликалариаа, Пантеон, Жума маежид, Абулфазл мақбараси, София ибодатхонаси, Тўрабекхоним мақбараси гумбаз гардишидаги дарчалар қаторида учрайди. Бухородаги Абдуллахон мадрасаси Ф.нинг 8 туйнугидан тушаётган ёруғлик икки қаватли ҳужраларни ёритиб туради. Замонавий меъморликда хона (зал)ларни тепадан ойнавандли Ф.лар орқали ёритиш кенг тарқалган (Тошкентдаги Ўзбек миллий академик драма театри, банк бинолари ва б.).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.