Fonus xayol
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 210-b. — ziyouz.com
Fonus xayol — özbek xalq qöğirçoq teatrining turi. Navoiyning «Hayratulabror» dostonida berilgan va b. ma'lumotlarga Karaganda, F.X. 14—16 a.larda yaxşi taraqqiy etgan. Qöğirçoklar çarm yoki taxtadan yassi qilib işlangan, kiyimkeçaklari tikiş va rang b-n belgilangan. Qöğirçoklar dastçöplarga örnatilgan. Dastçöplarni harakatlantiriş va ularning böğinlariga boğlangan iplarini tortiş orqali ular jonlangan. Tomoşalar keçqurun va tunda bino içida körsatilgan. Ular yupqa oq parda ortida, unga juda yaqin masofada (5—7 sm) harakatlantirilgan. Qöğirçoklarning ortidan şa'm örnatilgan yoki ziğir yoği quyilgan bir neça fonuslar yoritib turgan. Natijada qöğirçoqlarning aksi pardaga tuşgan. F.x. tomoşalarida qahramonlik dostonlarining syujetlari aks ettirilgan va u köpinça saroylarda körsatilgan.
Ad.: Qodirov M., Xalq qöğirçoq teatri, T., 1972.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФОНУС ХАЁЛ — ўзбек халқ қўғирчоқ театрининг тури. Навоийнинг «Ҳайратулаброр» достонида берилган ва б. маълумотларга Караганда, Ф.Х. 14—16 а.ларда яхши тараққий этган. Қўғирчоклар чарм ёки тахтадан ясси қилиб ишланган, кийимкечаклари тикиш ва ранг б-н белгиланган. Қўғирчоклар дастчўпларга ўрнатилган. Дастчўпларни ҳаракатлантириш ва уларнинг бўғинларига боғланган ипларини тортиш орқали улар жонланган. Томошалар кечқурун ва тунда бино ичида кўрсатилган. Улар юпқа оқ парда ортида, унга жуда яқин масофада (5—7 см) ҳаракатлантирилган. Қўғирчокларнинг ортидан шаъм ўрнатилган ёки зиғир ёғи қуйилган бир неча фонуслар ёритиб турган. Натижада қўғирчоқларнинг акси пардага тушган. Ф.х. томошаларида қаҳрамонлик достонларининг сюжетлари акс эттирилган ва у кўпинча саройларда кўрсатилган.
Ад.: Қодиров М., Халқ қўғирчоқ театри, Т., 1972.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.