Fonvizin
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 201-b. — ziyouz.com
Fonvizin Denis Ivanoviç [1744.3(14).4 yoki 1745, Moskva 1792.1(12). 12, Peterburg) rus yozuvçisi ma'rifatparvar. Rus ijtimoiy komediyasining yaratuvçisi. Moskva un-ti qoşidagi gimnaziyada öqigan (1755— 62). Peterburg Taşqi işlar kollegiyasida tarjimon (1762), N. I. Panin rahbarligidagi Taşqi işlar kollegiyasida kotib (1769). F. erkin fikrlovçi yoş ofitserlar tögaragi b-n yaqinlaşgan. Umumta'lim uçun kuraşgan, ma'rifatparvar podşoh tarafdori bölgan. «Xizmatkorimga maktubim» (1763 — 69) hajviy asari hamda «Brigadir» satirik komediyasi (1770 y. sahnalaştirilgan)da dvoryanlar axloqi, ularning fransuzparastligi hajv qilingan. 1777— 78 y.lar Fransiyaga sayohat qilgan. Şu sayohat taassurotlari asosida yozilga «Birinçi sayohat xotiralari» (N. Paninga xatlar, 1800) asari rus nasrining şakllanişida muhim rol öynagan. F. «Zaruriy davlat qonunlari haqida mulohazalar» (1780) asarida çor Rossiyasi davlat tartiblarini tanqid qilgan. «Nodon» («Nedorosl», 1783) komediyasi rus realistik teatri, komediyasi taraqqiyotiga kuçli ta'sir etgan. 1784 y. «Graf Nikita Ivanoviç Panin hayoti» asarini imzosiz, fransuz tilida naşr ettirgan. «Kallisfen» qissasi (1786, imzosiz) ham bor. 1789 y. yoza boşlagan avtobiografik qissasi tugallanmay qolgan. Ayrim asarlari özbek tiliga tarjima qilingan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФОНВИЗИН Денис Иванович [1744.3(14).4 ёки 1745, Москва 1792.1(12). 12, Петербург) рус ёзувчиси маърифатпарвар. Рус ижтимоий комедиясининг яратувчиси. Москва ун-ти қошидаги гимназияда ўқиган (1755— 62). Петербург Ташқи ишлар коллегиясида таржимон (1762), Н. И. Панин раҳбарлигидаги Ташқи ишлар коллегиясида котиб (1769). Ф. эркин фикрловчи ёш офицерлар тўгараги б-н яқинлашган. Умумтаълим учун курашган, маърифатпарвар подшоҳ тарафдори бўлган. «Хизматкоримга мактубим» (1763 — 69) ҳажвий асари ҳамда «Бригадир» сатирик комедияси (1770 й. саҳналаштирилган)да дворянлар ахлоқи, уларнинг французпарастлиги ҳажв қилинган. 1777— 78 й.лар Францияга саёҳат қилган. Шу саёҳат таассуротлари асосида ёзилгаь «Биринчи саёҳат хотиралари» (Н. Панинга хатлар, 1800) асари рус насрининг шаклланишида муҳим роль ўйнаган. Ф. «Зарурий давлат қонунлари ҳақида мулоҳазалар» (1780) асарида чор Россияси давлат тартибларини танқид қилган. «Нодон» («Недоросль», 1783) комедияси рус реалистик театри, комедияси тараққиётига кучли таъсир этган. 1784 й. «Граф Никита Иванович Панин ҳаёти» асарини имзосиз, француз тилида нашр эттирган. «Каллисфен» қиссаси (1786, имзосиз) ҳам бор. 1789 й. ёза бошлаган автобиографик қиссаси тугалланмай қолган. Айрим асарлари ўзбек тилига таржима қилинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.