Fors qöltiği neft-gaz havzasi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 223-b. — ziyouz.com
Fors qöltiği neft-gaz havzasi FORS QÖLTIĞI NEFT-GAZ HAVZASI, Mesopotamiya havzasi — şim.ğarbdan jan.şarqqa (şim.da Şarqiy Tavr toğ oldilaridan jan. şarqda Arab dengizigaça) 2500 km masofaga çözilgan. Neft va gaz konlari perm, yura, bör, paleogen va neogen davrlariga oid gumbaz va kumtoşlar b-n boğliq. Neft va gaz konlarining strukturasi gumbaz va braxiantiklinallardan xamda valsimon kötarilmalardan iborat. Neft va gaz töplamlarining katta kismi, asosan, 1800—3000 m çuqurlikda. F.q.n.h. dunyoda eng katta havzalardan bölib, Saudiya Arabistoni, Eron, Iroq, Ummon, BAA, Quvayt, Bahrayn va Katar davlatlari, qisman Turkiya va Suriya hududida joylaşgan; havzaning kiçikroq jan.şarqiy qismini Fors qöltiği suvlari egallagan. Umumiy mayd. 1 mln. km2, şu jumladan, 300 ming km2 akvatoriyadan iborat. F.q.n.h. — neft va gazning noyob konsentratsiyali oblasti, 1940-y.lardan boşlab dunyoning neft qazib çiqaruvçi regionlari orasida yetakçi mavqega ega. Birinçi neft koni MasjidiSulaymon 1908 i.da topilib, 1911 y.dan işga tuşirilgan, birinçi gaz koni Fors 1965 y.da oçilgan. F.q.n.q.da 400 dan ziyod neft va gaz hamda 55 gaz konlari, şu jumladan, 36 neft va 6 gaz gigant konlari mavjud bölib, har biri 300 mln.t. neft va 500 mlrd.m3 ^gazning boşlanğiç zaxirasiga ega. Yirik neft konlari: Katta Burgan (9140 mln.t.), Gavar (10136 mln.t), Rumayla va Şim. Rumayla (3783 mln. t), SaffaniyaXafji (3451 mln.t); gaz konlari — Kengan (820 mlrd. m3), Fors (2120 mlrd. m3), Şimoliy (6000 mlrd.m3 gaça) va b.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФОРС ҚЎЛТИҒИ НЕФТЬ-ГАЗ ҲАВЗАСИ, Месопотамия ҳавзаси — шим.ғарбдан жан.шарққа (шим.да Шарқий Тавр тоғ олдиларидан жан. шарқда Араб денгизигача) 2500 км масофага чўзилган. Нефть ва газ конлари пермь, юра, бўр, палеоген ва неоген даврларига оид гумбаз ва кумтошлар б-н боғлиқ. Нефть ва газ конларининг структураси гумбаз ва брахиантиклиналлардан хамда валсимон кўтарилмалардан иборат. Нефть ва газ тўпламларининг катта кисми, асосан, 1800—3000 м чуқурликда. Ф.қ.н.ҳ. дунёда энг катта ҳавзалардан бўлиб, Саудия Арабистони, Эрон, Ироқ, Уммон, БАА, Қувайт, Баҳрайн ва Катар давлатлари, қисман Туркия ва Сурия ҳудудида жойлашган; ҳавзанинг кичикроқ жан.шарқий қисмини Форс қўлтиғи сувлари эгаллаган. Умумий майд. 1 млн. км2, шу жумладан, 300 минг км2 акваториядан иборат. Ф.қ.н.ҳ. — нефть ва газнинг ноёб концентрацияли области, 1940-й.лардан бошлаб дунёнинг нефть қазиб чиқарувчи регионлари орасида етакчи мавқега эга. Биринчи нефть кони МасжидиСулаймон 1908 и.да топилиб, 1911 й.дан ишга туширилган, биринчи газ кони Форс 1965 й.да очилган. Ф.қ.н.қ.да 400 дан зиёд нефть ва газ ҳамда 55 газ конлари, шу жумладан, 36 нефть ва 6 газ гигант конлари мавжуд бўлиб, ҳар бири 300 млн.т. нефть ва 500 млрд.м3 ^газнинг бошланғич захирасига эга. Йирик нефть конлари: Катта Бурган (9140 млн.т.), Гавар (10136 млн.т), Румайла ва Шим. Румайла (3783 млн. т), СаффанияХафжи (3451 млн.т); газ конлари — Кенган (820 млрд. м3), Форс (2120 млрд. м3), Шимолий (6000 млрд.м3 гача) ва б.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.