Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Fortepiano

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 224-b. — ziyouz.com

    Fortepiano (ital. forte — kuçli va piano — kuçeiz, sekin) — royal va piavdşolarning umumiy nomi. 18-a. boşida B. Kristofori (Italiya), J. Marius (Fransiya) va K.G. Şryoter (Germaniya) tomonidan ixtiro qilingan. Keyinçalik F. mexanizmi va şakli I. A. Şteyn, I. A. Ştreyxer (Avstriya), A. Bekers (London), S. Erar (Parij) va b. ustalar tomonidan takomillaştirilgan. Tovuş ogayeişlarini bosiş orqali kigiz qoplangan yoğoç bolğaçalar b-n torlarga uriş natijasida xreil qilinadi. Klavesin va klavikorddan dinamikasi özgaruvçanligi (mas, kuçli peggedan astasekin piano darajasiga ötiş imkoniyatlari) b-n farq qiladi (nomi şundan). F. uçun ilk asarlarni I. Gaydn, V. A. Motsart, L. Betxoven va b. ijod qilgan. F. özining keng ijroviytexnik hamda ifodaviy imkoniyatlari tufayli Yevropa köp ovozli musiqasida asosiy yakkanavoz va jörnavoz soz sifatida keng örin olgan.

    Özbekistonda F. musiqasi 1920—30- y.larda V. Uspenskiy, B. Nadejdin qayta işlagan özbek xalq kuylaridan boşlab, keyinçalik G. Muşel, X. Izomov, B. Giyenko, Sayfi Jalil, N. Zokirov, oxirgi yillarda D. Saydaminova, R. Abdullayev, A. Nabiyev, M. Otajonov, D. Omonullayeva va b.ning miniatyuralari, sonata va konsertlari, köp qismli turkumlari b-n boyidi. Özbekistonda F. ijroçiligi san'ati rivojiga A. Lisovskiy, N. Yablonovskiy, Özbekistonda xizmat kursatgan artistlar O. Yusupova, A. Şaripova, Özbekistonda xizmat körsatgan öqituvçi T. Popoviç, xalqaro tanlovlar ğolibi E. Mirqosimova, A. Sultonov, U. Polvonov va b. öz hissasini qöşgan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ФОРТЕПИАНО (итал. forte — кучли ва piano — кучеиз, секин) — рояль ва пиавдшоларнинг умумий номи. 18-а. бошида Б. Кристофори (Италия), Ж. Мариус (Франция) ва К.Г. Шрётер (Германия) томонидан ихтиро қилинган. Кейинчалик Ф. механизми ва шакли И. А. Штейн, И. А. Штрейхер (Австрия), А. Бекерс (Лондон), С. Эрар (Париж) ва б. усталар томонидан такомиллаштирилган. Товуш огаеишларини босиш орқали кигиз қопланган ёғоч болғачалар б-н торларга уриш натижасида хреил қилинади. Клавесин ва клавикорддан динамикаси ўзгарувчанлиги (мас, кучли пэггедан астасекин piano даражасига ўтиш имкониятлари) б-н фарқ қилади (номи шундан). Ф. учун илк асарларни И. Гайдн, В. А. Моцарт, Л. Бетховен ва б. ижод қилган. Ф. ўзининг кенг ижровийтехник ҳамда ифодавий имкониятлари туфайли Европа кўп овозли мусиқасида асосий якканавоз ва жўрнавоз соз сифатида кенг ўрин олган.

    Ўзбекистонда Ф. мусиқаси 1920—30- й.ларда В. Успенский, Б. Надеждин қайта ишлаган ўзбек халқ куйларидан бошлаб, кейинчалик Г. Мушель, X. Изомов, Б. Гиенко, Сайфи Жалил, Н. Зокиров, охирги йилларда Д. Сайдаминова, Р. Абдуллаев, А. Набиев, М. Отажонов, Д. Омонуллаева ва б.нинг миниатюралари, соната ва концертлари, кўп қисмли туркумлари б-н бойиди. Ўзбекистонда Ф. ижрочилиги санъати ривожига А. Лисовский, Н. Яблоновский, Ўзбекистонда хизмат курсатган артистлар О. Юсупова, А. Шарипова, Ўзбекистонда хизмат кўрсатган ўқитувчи Т. Попович, халқаро танловлар ғолиби Э. Мирқосимова, А. Султонов, У. Полвонов ва б. ўз ҳиссасини қўшган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.