Foryob
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 211–212-b. — ziyouz.com
Foryob FORYOB, Pareb, Baryob — örta asrlarda Xurosonga mansub viloyat va şaqar. F. va forob sözlarining ma'nosi bir bölib «haydalgan, işlov berilgan yer» yoki «suğoriladigan yer»ni anglatgan. Gardiziytşt yozişiça, sosoniylardan Feruz ibn Yazdigard II (459—484 y.larda hukmronlik qilgan) asos solgan. Arablar istilosi arafasida F. alohida mustaqil mulk markazi bölgan. Uning hokimi Tursul dehqon unvoniga ega bölgan. 7-a.ning 3çoragida F.ni arablar egallagan. 8-a. boşida arablar F. viloyatidan 70 ming dirham miqdorida xiroj soliği, 820—827 y.larda esa 55 ming dirham olganlar. F. axrlisi Toxariston xalqlarining arablarga qarşi qözğolonlarida bir neça bor qatnaşgan. F. viloyatini boşqargan arablar noibi qarorgohi Yahudon ş. bölgan. 10-a.da, Somoniylar va Fariğuniylar davrida F. şaxri va viloyati Guzganon şohiga tobe etilgan. F. savdo-sotiq rivojtopgan çiroyli şahar bölgan. F.da minorasi bölmagan jome masjidi bölgan, şahardagi hamma binolar paxsadan qurilgan, şaharda hunarmandçilikning deyarli barça turlari taraqqiy etgan. 1220 y. F. şahri möğullar tomonidan vayron qilingan va u 16-a.ning 1yarmida xaroba holga kelgan, söngra qayta tiklangan. F. — hoz. Afğonistonning şim.ğarbidagi kiçik viloyat nomi. Markazi — Davlatobod ş. B. A. Ahmedovnknt fikriça, Davlatobod yaqinidagi Salurtepa ş. xarobasi F.ning qoldiqlari hisoblanadi. Davlatobod ş.ning özi manbalarda 17-a. boşidan qayd etilgan.
Ad.: Axmedov B. A., Istoriya Balxa, T., 1982; Kamaliddinov Ş. S, Istoriçeskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toxaristana po araboyaziçnim istoçnikam IX — naçala XIII vv., T., 1996.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФОРЁБ, Пареб, Барёб — ўрта асрларда Хуросонга мансуб вилоят ва шақар. Ф. ва фороб сўзларининг маъноси бир бўлиб «ҳайдалган, ишлов берилган ер» ёки «суғориладиган ер»ни англатган. Гардизийтшт ёзишича, сосонийлардан Феруз ибн Яздигард II (459—484 й.ларда ҳукмронлик қилган) асос солган. Араблар истилоси арафасида Ф. алоҳида мустақил мулк маркази бўлган. Унинг ҳокими Турсул деҳқон унвонига эга бўлган. 7-а.нинг 3чорагида Ф.ни араблар эгаллаган. 8-а. бошида араблар Ф. вилоятидан 70 минг дирҳам миқдорида хирож солиғи, 820—827 й.ларда эса 55 минг дирҳам олганлар. Ф. ахрлиси Тохаристон халқларининг арабларга қарши қўзғолонларида бир неча бор қатнашган. Ф. вилоятини бошқарган араблар ноиби қароргоҳи Яҳудон ш. бўлган. 10-а.да, Сомонийлар ва Фариғунийлар даврида Ф. шахри ва вилояти Гузганон шоҳига тобе этилган. Ф. савдо-сотиқ ривожтопган чиройли шаҳар бўлган. Ф.да минораси бўлмаган жоме масжиди бўлган, шаҳардаги ҳамма бинолар пахсадан қурилган, шаҳарда ҳунармандчиликнинг деярли барча турлари тараққий этган. 1220 й. Ф. шаҳри мўғуллар томонидан вайрон қилинган ва у 16-а.нинг 1ярмида хароба ҳолга келган, сўнгра қайта тикланган. Ф. — ҳоз. Афғонистоннинг шим.ғарбидаги кичик вилоят номи. Маркази — Давлатобод ш. Б. А. Аҳмедовнкнт фикрича, Давлатобод яқинидаги Салуртепа ш. харобаси Ф.нинг қолдиқлари ҳисобланади. Давлатобод ш.нинг ўзи манбаларда 17-а. бошидан қайд этилган.
Ад.: Ахмедов Б. А., История Балха, Т., 1982; Камалиддинов Ш. С, Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX — начала XIII вв., Т., 1996.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.