Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Fosfor oksidlari

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 230–231-b. — ziyouz.com

    Fosfor oksidlari - fosforning kislorod b-n hosil qilgan birikmalari. F.o. dan fosfor (Ş)oksid yoki fosfit angidrid P2O3, fosfor (U)oksid yoki fosfat angidrid P2O, va fosfor (ĞU)oksid (PO2)p muhim ahamiyatga ega. Ularning molekulalari dimer holda, ya'ni P4O6, P4O10 va P2O4 (fosfor qöş oksid) şaklida mavjud.

    Fosfor (Ş)oksid, P2O, — rangeiz modda. Suyuqlaniş trasi 23,8°, qaynaş trasi 173,7°, ziçligi 2,135 g/sm3. Suv, uglerod sulfid va benzolda yaxşi eriydi. Sovuq suvda eriganda fosfit kislota H3PO3, issiq suvda esa erkin fosfor, fosfin, fosfat kislota va b. birikmalar hosil qiladi. Havoda astasekin fosfat angidridgaça oksidlanadi. 210°da PO2 va qizil fosforga parçalanadi. Fosfit angidrid fosforga çeklangan mikdorda havo ta'sir ettiriş yöli b-n olinadi. Organik sintezda köplab işlatiladi.

    Suv ta'sirida fosfat kislotaaarta aylanadi. Sanoatda fosfat angidrid fosforni kislorodi köp havoda kuydiriş yöli b-n hosil qilinadi. Fosfat angidrid gazlardagi namni, suyuqliklardagi suvni yutuvçi vosita, kimyoviy sintezlarda kondensatsiyalovçi modda sifatida qöllanadi. P2O5 şilliqpardalarga ta'sir etadi, yötaltiradi, böğadi, terini kuydiradi, şu sababli u b-n işlaganda xavfeizlik texnikasiga rioya qiliş lozim.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ФОСФОР ОКСИДЛАРИ - фосфорнинг кислород б-н ҳосил қилган бирикмалари. Ф.о. дан фосфор (Ш)оксид ёки фосфит ангидрид Р2О3, фосфор (У)оксид ёки фосфат ангидрид Р2О, ва фосфор (ҒУ)оксид (РО2)п муҳим аҳамиятга эга. Уларнинг молекулалари димер ҳолда, яъни Р4О6, Р4О10 ва Р2О4 (фосфор қўш оксид) шаклида мавжуд.

    Фосфор (Ш)оксид, Р2О, — рангеиз модда. Суюқланиш траси 23,8°, қайнаш траси 173,7°, зичлиги 2,135 г/см3. Сув, углерод сульфид ва бензолда яхши эрийди. Совуқ сувда эриганда фосфит кислота Н3РО3, иссиқ сувда эса эркин фосфор, фосфин, фосфат кислота ва б. бирикмалар ҳосил қилади. Ҳавода астасекин фосфат ангидридгача оксидланади. 210°да РО2 ва қизил фосфорга парчаланади. Фосфит ангидрид фосфорга чекланган микдорда ҳаво таъсир эттириш йўли б-н олинади. Органик синтезда кўплаб ишлатилади.

    Сув таъсирида фосфат кислотааарта айланади. Саноатда фосфат ангидрид фосфорни кислороди кўп ҳавода куйдириш йўли б-н ҳосил қилинади. Фосфат ангидрид газлардаги намни, суюқликлардаги сувни ютувчи восита, кимёвий синтезларда конденсацияловчи модда сифатида қўлланади. Р2О5 шиллиқпардаларга таъсир этади, йўталтиради, бўғади, терини куйдиради, шу сабабли у б-н ишлаганда хавфеизлик техникасига риоя қилиш лозим.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.