Fotoelement
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 250–251-b. — ziyouz.com
Fotoelement (foto... va element) — öziga tuşayotgan yoruğlikni yutib, elektr toki (fototok) yoki foto elektr yurituvçi kuç hosil qiluvçi elektr asbob. Işi fotoelektron emissiya yoki içki fotoeffekt hodisasiga asoslangan. Fotoelektron emissiya asosida işlaydigan F. vakuum hosil qilingan yoki gaz töldirilgan şişa, yoxud kvars kolba içiga joylangan 2 elektrod — fotokatod va anodli elektrovakuum asbobdan iborat. Fotokatodga tuşadigan yoruğlik oqimi uning sirtida fotoelektron emissiya hosil qiladi; F. zanjiri tutaştirilganda unda yoruğlik oqimiga monand fototok oqimi vujudga keladi. Gaz töldirilgan F.da gazning ionlanişi va nomustaqil kuçli razryad hosil bölişi natijasida fototok kuçayadi. Içki fotoeffekt asosida işlaydigan F. gomogen elektronkovak ötişli (r— pötişli), yarimötkazgiç, geteroötişli yoki metallyarimötkazgiç kontaktli yarimötkazgiç asbobdan iborat. Bunday F.da optik nurlar yutilib, zaryad taşuvçilar konsentratsiyasi zörayadi va elektr yurituvçi kuç hosil böladi.
F.lar, odatda, nurlaniş yoki yoruğlik qabul qilgiçlari vazifasini ötaydi. Yarimötkazgiçli F.lardan quyoş batareyalari, fotoelektr generatorlarida quyoş energiyasini töğridantöğri elektr energiyasiga aylantirişda foydalaniladi. F. avtomatika, telemexanika, fotometriya, ölçaş texnikasi, metrologiya, kosmonavtika, fototexnika, kinotexnika va b. sohalarda qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФОТОЭЛЕМЕНТ (фото... ва элемент) — ўзига тушаётган ёруғликни ютиб, электр токи (фототок) ёки фото электр юритувчи куч ҳосил қилувчи электр асбоб. Иши фотоэлектрон эмиссия ёки ички фотоэффект ҳодисасига асосланган. Фотоэлектрон эмиссия асосида ишлайдиган Ф. вакуум ҳосил қилинган ёки газ тўлдирилган шиша, ёхуд кварц колба ичига жойланган 2 электрод — фотокатод ва анодли электровакуум асбобдан иборат. Фотокатодга тушадиган ёруғлик оқими унинг сиртида фотоэлектрон эмиссия ҳосил қилади; Ф. занжири туташтирилганда унда ёруғлик оқимига монанд фототок оқими вужудга келади. Газ тўлдирилган Ф.да газнинг ионланиши ва номустақил кучли разряд ҳосил бўлиши натижасида фототок кучаяди. Ички фотоэффект асосида ишлайдиган Ф. гомоген электронковак ўтишли (р— пўтишли), яримўтказгич, гетероўтишли ёки металляримўтказгич контактли яримўтказгич асбобдан иборат. Бундай Ф.да оптик нурлар ютилиб, заряд ташувчилар концентрацияси зўраяди ва электр юритувчи куч ҳосил бўлади.
Ф.лар, одатда, нурланиш ёки ёруғлик қабул қилгичлари вазифасини ўтайди. Яримўтказгичли Ф.лардан қуёш батареялари, фотоэлектр генераторларида қуёш энергиясини тўғридантўғри электр энергиясига айлантиришда фойдаланилади. Ф. автоматика, телемеханика, фотометрия, ўлчаш техникаси, метрология, космонавтика, фототехника, кинотехника ва б. соҳаларда қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.