Fotogrammetriya
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 239-b. — ziyouz.com
Fotogrammetriya (foto... gramma va metriya) — obyektlarning şakli, ölçami va örnini ularning fotosuratlardagi tasviridan aniklaş b-n şuğullanuvçi ilmiy-texnikaviy fan. Obyektlarning fotosuratlari bevosita maxsus fotoapparatlarda, radiolokatsion, televizion, infraqizilissiqlik, lazer, elektron va b. optik tizimlar yordamida olinadi. F.da obyektning yakka yoki bir-birini ma'lum darajada qoplab turadigan qöş suratlar (stereojuftlar) dan foydalaniladi. F.ning obyektlarni qöş suratlar böyiça örganadigan bölimi stereofotogrammetriya deb ataladi.
Olingan fotosuratlar analitik usulda örganiladi (taxlil qilinadi). Bu usuldan taşqari, fotogrammetrik asboblar (fototransformatorlar, stereograf, stereoproyektor va b.)dan foydalanişga asoslangan analogiya usullari ham qöllanadi. F. usullarida tinç turgan va harakatdagi obyektlarni örganiş mumkin. Obyektni bevosita örganişning imkoni bölmagan (mas, uçib ketayotgan samolyot yoki otilgan snaryadni örganiş), yo bölmasa, obyekt joylaşgan zonada insonning bevosita bölişi xavfli bölgan hollarda (mas, otilayotgan vulkan, yadro portlaşi va b.)da F. usullari qöl keladi. F. Yer, sayyoralar, Oy xaritalarini tuzişda, muhandislik inşootlarini loyihalaşda, geodeziya, harbiy iş, kosmik tadqiqotlar va b.da keng qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФОТОГРАММЕТРИЯ (фото... грамма ва метрия) — объектларнинг шакли, ўлчами ва ўрнини уларнинг фотосуратлардаги тасвиридан аниклаш б-н шуғулланувчи илмий-техникавий фан. Объектларнинг фотосуратлари бевосита махсус фотоаппаратларда, радиолокацион, телевизион, инфрақизилиссиқлик, лазер, электрон ва б. оптик тизимлар ёрдамида олинади. Ф.да объектнинг якка ёки бир-бирини маълум даражада қоплаб турадиган қўш суратлар (стереожуфтлар) дан фойдаланилади. Ф.нинг объектларни қўш суратлар бўйича ўрганадиган бўлими стереофотограмметрия деб аталади.
Олинган фотосуратлар аналитик усулда ўрганилади (тахлил қилинади). Бу усулдан ташқари, фотограмметрик асбоблар (фототрансформаторлар, стереограф, стереопроектор ва б.)дан фойдаланишга асосланган аналогия усуллари ҳам қўлланади. Ф. усулларида тинч турган ва ҳаракатдаги объектларни ўрганиш мумкин. Объектни бевосита ўрганишнинг имкони бўлмаган (мас, учиб кетаётган самолёт ёки отилган снарядни ўрганиш), ё бўлмаса, объект жойлашган зонада инсоннинг бевосита бўлиши хавфли бўлган ҳолларда (мас, отилаётган вулкан, ядро портлаши ва б.)да Ф. усуллари қўл келади. Ф. Ер, сайёралар, Ой хариталарини тузишда, муҳандислик иншоотларини лойиҳалашда, геодезия, ҳарбий иш, космик тадқиқотлар ва б.да кенг қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.