Foton
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 244–245-b. — ziyouz.com
Foton (yun. photos — yoruğlik) — elementar zarra, elektromagnit nurlaniş (tor ma'noda — yoruğlik) kvanti; F. ning tinçlikdagi massasi /ya?=0, şuning uçun tezligi faqat yoruğlik tezligi s=3108 m/s ga teng. F.ning spini (h birliklarida) 1 ga teng, şuning uçun bozonlar guruhiga kiradi va Boze — Eynşteyn statistikasiga böysunadi. F. elektromagnit va gravitatsion özaro ta'sirlarda qatnaşadi, barça elementar zarralar b-n özaro ta'sirlaşadi. Energiyalari 100 keV dan katta bölgan F.lar, odatda, ukvantlar deb ataladi. Atom yadrosining elektrostatik maydonida energiyasi > 1 MeV bölgan ukvantlar elektron va pozitronga (elektronpozitron juftning tuğiliş jarayoni) aylanişi mumkin, elektron hamda pozitron töqnaşganida ikkita (yoki uçta) ukvantga annigilyatsiyalanişi mumkin. F.ning nurlaniş klassik nazariyasi Maksvell tenglamasiga, F.larning özaro ta'sir etiş kvant nazariyasi kvant elektrodinamikasita asoslangan. F.lar manbalari bölib yoruğlik manbalari, ukvantlar manbalari bölib radiaktiv izotoplar xizmat qiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФОТОН (юн. photos — ёруғлик) — элементар зарра, электромагнит нурланиш (тор маънода — ёруғлик) кванти; Ф. нинг тинчликдаги массаси /я?=0, шунинг учун тезлиги фақат ёруғлик тезлиги с=3108 м/с га тенг. Ф.нинг спини (h бирликларида) 1 га тенг, шунинг учун бозонлар гуруҳига киради ва Бозе — Эйнштейн статистикасига бўйсунади. Ф. электромагнит ва гравитацион ўзаро таъсирларда қатнашади, барча элементар зарралар б-н ўзаро таъсирлашади. Энергиялари 100 кэВ дан катта бўлган Ф.лар, одатда, уквантлар деб аталади. Атом ядросининг электростатик майдонида энергияси > 1 МэВ бўлган уквантлар электрон ва позитронга (электронпозитрон жуфтнинг туғилиш жараёни) айланиши мумкин, электрон ҳамда позитрон тўқнашганида иккита (ёки учта) уквантга аннигиляцияланиши мумкин. Ф.нинг нурланиш классик назарияси Максвелл тенгламасига, Ф.ларнинг ўзаро таъсир этиш квант назарияси квант электродинамикасита асосланган. Ф.лар манбалари бўлиб ёруғлик манбалари, уквантлар манбалари бўлиб радиактив изотоплар хизмат қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.