Fototelegraf apparati
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 249-b. — ziyouz.com
Fototelegraf apparati FOTOTELEGRAF APPARATI, faksimil apparat — yassi originallar (bosma yoki qölyozma matnlar, rasmlar, fotosurat va b.)ning qözğalmas tasvirlarini elektr aloqa simlari orqali uzatuvçi yoki qabul qiluvçi apparat. Elektromexanik usulda işlaydigan birinçi F.a.ni 1855 y.da italyan fizigi J. Kazelli kurgan. Zamonaviy F.a. yoruğlikoptik va elektron qurilmalar, fotoelektrik özgartirgiçlar, modulyaşorlar, detektorlar va b.dan iborat. F. a. uzatuvçi, qabul qiluvçi va qabul qiluvçiuzatuvçi xillarga bölinadi.
Uzatuvçi F.a. (yoki qabul qiluvçi uzatuvçi F.a.ning uzatkiçi) obyekt tasvirini videosignalga aylantiruvçi tahlil (analiz) tizimidan va videosignalni aloqa kanali böyiça uzatiş uçun qulay şaklga özgartiruvçi elektron uzel (modulyator)dan iborat. Tahlil tizimi: yoruğlikoptik kurilma (obyekt sirtida nuqtanuqga yoruğlik doği hosil qiladigan yoruğlik dastasi vujudga keltiradi), yoyuvçi qurilma (yoruğlik dastasini navbatmanavbat barça elementar maydonçalarga yönaltiradi, natijada obyekt sirtidan yoruğlik oqimi qaytadi), fotoelektr hosil qilgiç (qaytgan yoruğlik oqimini videosignalga aylantiradi)dan iborat. Videosignalni özgartiruvçi uzelda tebraniş modulyatsiyasi vujudga keladi.
Qabul qiluvçi F.a. (yoki qabul qiluvçiuzatuvçi F.a.ning qabul qilgiçi) qabul qilinadigan modulyatsiyalangan tebranişlarni demodulyatsiya qiliş uçun möljallangan videosignal ajratuvçi elektron uzeldan hamda yoyuvçi va yozib oluvçi qurilmalardan tuzilgan sintezlovçi tizimdan iborat. Qabul qilingan videosignal fotoqoğoz, fotoplyonka, ferromagnit materiallar va b.ga yozib olinadi. Aloqa liniyasi böyiça kelayotgan tok kuçining kattaligiga qarab, lampa fotoqoğoz yoki fotoplyonkani turliça yoritadi. Tasvirlarni, maye,: maxsus (elektrokimyoviy, termokimyoviy, elektrostatik va b.) yoki oddiy qoğozga yozib olişning boşqa usullari ham bor.
Qabul qilu vçi uzatuvçi F.a.ning yoyuvçi qurilmalari köpinça bir-biriga öxşaş böladi; tuzilişi jihatdan ular mexanik va elektron turlarga bölinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФОТОТЕЛЕГРАФ АППАРАТИ, факсимил аппарат — ясси оригиналлар (босма ёки қўлёзма матнлар, расмлар, фотосурат ва б.)нинг қўзғалмас тасвирларини электр алоқа симлари орқали узатувчи ёки қабул қилувчи аппарат. Электромеханик усулда ишлайдиган биринчи Ф.а.ни 1855 й.да итальян физиги Ж. Казелли курган. Замонавий Ф.а. ёруғликоптик ва электрон қурилмалар, фотоэлектрик ўзгартиргичлар, модуляшорлар, детекторлар ва б.дан иборат. Ф. а. узатувчи, қабул қилувчи ва қабул қилувчиузатувчи хилларга бўлинади.
Узатувчи Ф.а. (ёки қабул қилувчи узатувчи Ф.а.нинг узаткичи) объект тасвирини видеосигналга айлантирувчи таҳлил (анализ) тизимидан ва видеосигнални алоқа канали бўйича узатиш учун қулай шаклга ўзгартирувчи электрон узел (модулятор)дан иборат. Таҳлил тизими: ёруғликоптик курилма (объект сиртида нуқтануқга ёруғлик доғи ҳосил қиладиган ёруғлик дастаси вужудга келтиради), ёювчи қурилма (ёруғлик дастасини навбатманавбат барча элементар майдончаларга йўналтиради, натижада объект сиртидан ёруғлик оқими қайтади), фотоэлектр ҳосил қилгич (қайтган ёруғлик оқимини видеосигналга айлантиради)дан иборат. Видеосигнални ўзгартирувчи узелда тебраниш модуляцияси вужудга келади.
Қабул қилувчи Ф.а. (ёки қабул қилувчиузатувчи Ф.а.нинг қабул қилгичи) қабул қилинадиган модуляцияланган тебранишларни демодуляция қилиш учун мўлжалланган видеосигнал ажратувчи электрон узелдан ҳамда ёювчи ва ёзиб олувчи қурилмалардан тузилган синтезловчи тизимдан иборат. Қабул қилинган видеосигнал фотоқоғоз, фотоплёнка, ферромагнит материаллар ва б.га ёзиб олинади. Алоқа линияси бўйича келаётган ток кучининг катталигига қараб, лампа фотоқоғоз ёки фотоплёнкани турлича ёритади. Тасвирларни, мае,: махсус (электрокимёвий, термокимёвий, электростатик ва б.) ёки оддий қоғозга ёзиб олишнинг бошқа усуллари ҳам бор.
Қабул қилу вчи узатувчи Ф.а.нинг ёювчи қурилмалари кўпинча бир-бирига ўхшаш бўлади; тузилиши жиҳатдан улар механик ва электрон турларга бўлинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.