Foydali qazilma zaxiralari
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 192–193-b. — ziyouz.com
Foydali qazilma zaxiralari — foydali qazilma konlari tuzilişini örganiş, geol. qidiruv işlari, razvedka qiliş, ularni qazib odiş va foydalaniş jarayonida olingan ma'lumotlarga köra yer ostida, ustida, havzalar ostida aniqlangan foydali qazilma mikdori. Uşbu ma'lumotlar foydali jism hajmini hisoblab çiqişga imkon beradi, bu hajmni ziçlikka köpaytirganda F.q.z. oğirligini xisoblaş mumkin. Suyuq va gazsimon (neft, yer osti suvlari, yonuvçi gazlar) F.q.z. burği quduqlaridagi oqimni hisoblaş usuli b-n aniklanadi. Ba'zi konlar uçun undan taşqari, ulardan qimmatbaho komponentlarning zaxiralari, mas, rudalardagi metall mikdori xisoblab çiqiladi. Zaxiralar m3 (quriliş materiallari, yonuvçi gazlar va b.), t (neft, kumir, rudalar), kg (nodir metallar) va karatda (olmoslar) ölçanadi. F.q.z. ularni aniklanganlik darajasiga qarab, A, V, S, va C2 toifalarga bölinadi. Özlaştirişning iktisodiy jihatdan samaradorligiga qarab zaxiralar balans va balansdan taşqari turlarga ajratiladi. F.q.z. konlarni sanoatbop toifaga ajratişda muhim omillardan hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФОЙДАЛИ ҚАЗИЛМА ЗАХИРАЛАРИ — фойдали қазилма конлари тузилишини ўрганиш, геол. қидирув ишлари, разведка қилиш, уларни қазиб одиш ва фойдаланиш жараёнида олинган маълумотларга кўра ер остида, устида, ҳавзалар остида аниқланган фойдали қазилма микдори. Ушбу маълумотлар фойдали жисм ҳажмини ҳисоблаб чиқишга имкон беради, бу ҳажмни зичликка кўпайтирганда Ф.қ.з. оғирлигини хисоблаш мумкин. Суюқ ва газсимон (нефть, ер ости сувлари, ёнувчи газлар) Ф.қ.з. бурғи қудуқларидаги оқимни ҳисоблаш усули б-н аникланади. Баъзи конлар учун ундан ташқари, улардан қимматбаҳо компонентларнинг захиралари, мас, рудалардаги металл микдори хисоблаб чиқилади. Захиралар м3 (қурилиш материаллари, ёнувчи газлар ва б.), т (нефть, кумир, рудалар), кг (нодир металлар) ва каратда (олмослар) ўлчанади. Ф.қ.з. уларни аникланганлик даражасига қараб, А, В, С, ва С2 тоифаларга бўлинади. Ўзлаштиришнинг иктисодий жиҳатдан самарадорлигига қараб захиралар баланс ва балансдан ташқари турларга ажратилади. Ф.қ.з. конларни саноатбоп тоифага ажратишда муҳим омиллардан ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.