Frakiy tili
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 255-b. — ziyouz.com
Frakiy tili FRAKIY TILI, frakiyadakiya tili — qad.da Bolqon yarim orolining şim.şarqida, şuningdek, Kiçik Osiyoning şim.ğarbida yaşagan hindevropa qabilalari — frakiyaliklar tili; mil. av. 6—3-a.larga mansub, yunon yozuvida yozilgan, izohlanişi qiyin bir qança yozuvlar, antik va vizantiyalik mualliflar asarlaridagi köplab atokli nomlar, hoşiyaviy şarxlar, keyingi antik davr vraçi Dioskorid röyxatidagi dakça ösimlik nomlari orqali ma'lum ulik til. Hindevropa tillari oilasi tarkibidagi alohida guruhni taşkil etadi.
Bolgar, rumin, rus olimlari tomonidan F.t.ning bir qator fonetik, leksik, morfologik xususiyatlari aniqlangan; yaxlit boğliq matnlar yökligi sababli sintaktik jihatlari amalda örganilmagan. F.t. elementlari (substrati) hoz. bolqon tillarida (asosan, rumin va alban tillarida) saqlanib qolgan. FRAKIYA (yun. Thrake, lot. Thracia) tarixiy viloyat, Bolqon ya.o.ning şarqiy qismida, Egey, Qora va Marmar dengizlari örtasida joylaşgan. Qadimda F. hududida frakiyaliklar istiqomat qilgan. Mil. 46 y.da Rim imperiyasi provinsiyasiga aylangan. 395 y.dan Vizantiya imperiyasi tarkibida. 6-a.da F.ga slavyanlar kuçib kelgan. F. qisman Birinçi Bulğor podşoligi (680—1018) tarkibiga kirgan. 1204 y. F. qisqa mudsat Lotin imperiyasi tarkibida bölib, köp ötmay 15-a.da usmonli turklar tomonidan bosib olingan. 1878 y.dagi Berlin kongressi qaroriga binoan, F.ning bir qismi Şarqiy Rumeliyaga kirgan, lekin, asosiy qismi Usmonlilar imperiyasi tarkibida qolgan. 1Bolqon uruşi (1912— 13) dan söng London tinçlik şartnomasiga asosan, F. butunlay Bolgariya tasarrufiga ötgan. 2Bolqon uruşidan söng Buxarest sulh şartnomasiga binoan, F.ning ğarbiy qismi Gretsiyaga berilgan. BolgariyaTurkiya örtasidagi 1913 y.gi Konstantinopol tinçlik şartnomasiga binoan, F.ning şarqiy qismi Lozengrad, Löliburğaz va Adrianopol (Edirne) b-n Turkiya tasarrufida. Bolgariyada esa F.ning ğarbiy qismi Dedeoğoç va PortoLagos posyolkalari b-n qolgan. ljahon uruşi (1914— 18) dan söng F.ning ğarbiy qismi Bolgariyadan Gretsiyaga, 1920 y.dagi Sevr sulh şartnomasiga binoan F.ning şarqiy kismi esa Adrianopol b-n (böğozlar orasidagi tor yölakdan taşqari) Gretsiyaga topşirilgan. 1919—22 y.lardagi GretsiyaTurkiya uruşida Gretsiyaning mağlubiyati tufayli 1923 y.dagi Lozanna tinçlik şartnomasiga köra, Şarqiy F. Adrianopol b-n (Maritsa daryosigaça) Turkiya tarkibiga kiritilgan. Ğarbiy F. (Qoraoğoçsiz) Gretsiyada qoldi, Bolgariyada esa içki F.ning bir qismi saqlanib qolgan. Bu çegaralar 2-jahon uruşidan keyin ham saqlanib qolgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФРАКИЙ ТИЛИ, фракиядакия тили — қад.да Болқон ярим оролининг шим.шарқида, шунингдек, Кичик Осиёнинг шим.ғарбида яшаган ҳиндевропа қабилалари — фракияликлар тили; мил. ав. 6—3-а.ларга мансуб, юнон ёзувида ёзилган, изоҳланиши қийин бир қанча ёзувлар, антик ва византиялик муаллифлар асарларидаги кўплаб атокли номлар, ҳошиявий шархлар, кейинги антик давр врачи Диоскорид рўйхатидаги дакча ўсимлик номлари орқали маълум улик тил. Ҳиндевропа тиллари оиласи таркибидаги алоҳида гуруҳни ташкил этади.
Болгар, румин, рус олимлари томонидан Ф.т.нинг бир қатор фонетик, лексик, морфологик хусусиятлари аниқланган; яхлит боғлиқ матнлар йўклиги сабабли синтактик жиҳатлари амалда ўрганилмаган. Ф.т. элементлари (субстрати) ҳоз. болқон тилларида (асосан, румин ва албан тилларида) сақланиб қолган. ФРАКИЯ (юн. Thrake, лот. Thracia) тарихий вилоят, Болқон я.о.нинг шарқий қисмида, Эгей, Қора ва Мармар денгизлари ўртасида жойлашган. Қадимда Ф. ҳудудида фракияликлар истиқомат қилган. Мил. 46 й.да Рим империяси провинциясига айланган. 395 й.дан Византия империяси таркибида. 6-а.да Ф.га славянлар кучиб келган. Ф. қисман Биринчи Булғор подшолиги (680—1018) таркибига кирган. 1204 й. Ф. қисқа мудцат Лотин империяси таркибида бўлиб, кўп ўтмай 15-а.да усмонли турклар томонидан босиб олинган. 1878 й.даги Берлин конгресси қарорига биноан, Ф.нинг бир қисми Шарқий Румелияга кирган, лекин, асосий қисми Усмонлилар империяси таркибида қолган. 1Болқон уруши (1912— 13) дан сўнг Лондон тинчлик шартномасига асосан, Ф. бутунлай Болгария тасарруфига ўтган. 2Болқон урушидан сўнг Бухарест сулҳ шартномасига биноан, Ф.нинг ғарбий қисми Грецияга берилган. БолгарияТуркия ўртасидаги 1913 й.ги Константинополь тинчлик шартномасига биноан, Ф.нинг шарқий қисми Лозенград, Лўлибурғаз ва Адрианополь (Эдирне) б-н Туркия тасарруфида. Болгарияда эса Ф.нинг ғарбий қисми Дедеоғоч ва ПортоЛагос посёлкалари б-н қолган. lжаҳон уруши (1914— 18) дан сўнг Ф.нинг ғарбий қисми Болгариядан Грецияга, 1920 й.даги Севр сулҳ шартномасига биноан Ф.нинг шарқий кисми эса Адрианополь б-н (бўғозлар орасидаги тор йўлакдан ташқари) Грецияга топширилган. 1919—22 й.лардаги ГрецияТуркия урушида Грециянинг мағлубияти туфайли 1923 й.даги Лозанна тинчлик шартномасига кўра, Шарқий Ф. Адрианополь б-н (Марица дарёсигача) Туркия таркибига киритилган. Ғарбий Ф. (Қораоғочсиз) Грецияда қолди, Болгарияда эса ички Ф.нинг бир қисми сақланиб қолган. Бу чегаралар 2-жаҳон урушидан кейин ҳам сақланиб қолган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.