Frans-Iosif Yeri
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 260-b. — ziyouz.com
Frans-Iosif Yeri - Barens dengizining şim.dagi arxipelag, RFga qaraşli. Mayd. 16,1 ming km2. 190 ta oroldan iborat. Uç qismga bölinadi: şarqiy qismi boşqa orollardan Avstriya böğozi b-n ajralgan Vilçek Yeri (2059 km2), GreemBell o.lari (1708 km2) va b.; markaziy qismi — Avstriya böğozi b-n Britaniya kanali oraliğida joylaşgan orollar; ğarbiy qismi — Britaniya kanalining ğarbidagi orollar, butun arxipelagdagi eng katta Georg Yeri oroli (2900 km2) ana şu yerda. Arxipelag yuzasining 85% muzliklar b-n qoplangan, ular orasidan kryatoşlar çiqib turadi. Eng baland joyi (620 m) Viner-Neyştadt o.da. Orollar kum, gil va qumtoşlardan tuzilgan, bazalt qoplami keng tarqalgan. Örtaça t-ra yanv.da —23°, —24°, iyulda 1,5°—0,2°. Yillik yoğin şim.da 300 mm, jan.da 500 mm, qişda quyuq tuman, kuçli şamollar böladi. Ösimliklar kam (yösin, lişayniklar). Sut emizuvçilardan oq ayiq, kamdankam qutb tulkisi uçraydi. Kuş köp, asosan, arxipelagning jan.da «quşlar bozori» bor. F.I.Ye. qirğoklarida Grenlandiya tyuleni, nerpa, dengiz kuyoni, morj yaşaydi. F. I.Ye.da qutb tunlari 125 kun, qutb kunlari 140 kun davom etadi. Qutb styasi, geofizika rasadxonasi bor.
F.I.Ye. 1873 y.da K. Vayprext va Yu. Payer boşçiligidagi AvstriyaVengriya ekspeditsiyasi tomonidan kaşf qilingan va AvstriyaVengriya imperatori FransIosif nomi b-n atalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФРАНЦ-ИОСИФ ЕРИ - Баренц денгизининг шим.даги архипелаг, РФга қарашли. Майд. 16,1 минг км2. 190 та оролдан иборат. Уч қисмга бўлинади: шарқий қисми бошқа ороллардан Австрия бўғози б-н ажралган Вильчек Ери (2059 км2), ГреэмБелл о.лари (1708 км2) ва б.; марказий қисми — Австрия бўғози б-н Британия канали оралиғида жойлашган ороллар; ғарбий қисми — Британия каналининг ғарбидаги ороллар, бутун архипелагдаги энг катта Георг Ери ороли (2900 км2) ана шу ерда. Архипелаг юзасининг 85% музликлар б-н қопланган, улар орасидан крятошлар чиқиб туради. Энг баланд жойи (620 м) Винер-Нейштадт о.да. Ороллар кум, гил ва қумтошлардан тузилган, базальт қоплами кенг тарқалган. Ўртача т-ра янв.да —23°, —24°, июлда 1,5°—0,2°. Йиллик ёғин шим.да 300 мм, жан.да 500 мм, қишда қуюқ туман, кучли шамоллар бўлади. Ўсимликлар кам (йўсин, лишайниклар). Сут эмизувчилардан оқ айиқ, камданкам қутб тулкиси учрайди. Куш кўп, асосан, архипелагнинг жан.да «қушлар бозори» бор. Ф.И.Е. қирғокларида Гренландия тюлени, нерпа, денгиз куёни, морж яшайди. Ф. И.Е.да қутб тунлари 125 кун, қутб кунлари 140 кун давом этади. Қутб стяси, геофизика расадхонаси бор.
Ф.И.Е. 1873 й.да К. Вайпрехт ва Ю. Пайер бошчилигидаги АвстрияВенгрия экспедицияси томонидан кашф қилинган ва АвстрияВенгрия императори ФранцИосиф номи б-н аталган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.