Fransiy
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 259–260-b. — ziyouz.com
Matn sifati past bölişi mumkin. Bu maqola PDF'dagi buzuq belgilar bilan olingan (işonç 85%): ayrim söz va raqamlar xato bölişi mumkin — iqtibos keltirişdan oldin asl matn bilan solişting.
Fransiy (lot. Francium), Fr — Mendeleyev davriy sistemasining I guruhiga mansub radioaktiv kimyoviy element. Tartib raqami 87, mol. m. 223,0197. F.ning barqaror izotoplari yöq. 27 ta radioaktiv izotopi ma'lum, ularning massa sonlari 202— 229. Dastlab fransuz radiokimyogari M. Perey 1939 y.da 227As ning ayemiriliş mahsuloti sifatida 223Fr ni kaşf qildi. F. nomi ana şu tadqiqotçi ayolning vatani «Fransiya» nomidan olingan. Tabiatda faqat 223Fr uçraydi. Uning yarim yemiriliş davri 22 minut, özidan rnur çiqarib AsX ga aylanadi. F.ning boşka izotoplari kup zaryadli ionlar b-n turli elementlarning atomlari orasidagi yadro reaksiyalari natijasida hosil böladi. F.ning Yer pöstidagi miqdori 24,5 mg ni taşkil qiladi. F.ning fizik xossalariga oid barça ma'lumotlar ekstrapolyatsiya (interpolyatsiya) yöli b-n hosil qilingan. Ziçligi 2,5 g/sm3, suyuqlaniş trasi 8° atrofida. F. kimyoviy jihatdan seziyga öxşaydi. Seziyning barça kimyoviy şakllari F.da ham kuzatiladi. F. ning oksidlaniş darajasi +1. F. kimyoviy xossalariga köra işqoriy metallar içida eng faol element hisoblanadi. F. işqoriy metallarga mansubligi sababli uning suvda erimaydigan tuzlari bir neçta. F. öz birikmalarining suvdagi eritmalaridan (kislotali muhitda) rubidiy va seziyning perxloratlari va xlorplatinatlari ta'sirida birga çökadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФРАНЦИЙ (лот. Francium), Fr — Менделеев даврий системасининг I гуруҳига мансуб радиоактив кимёвий элемент. Тартиб рақами 87, мол. м. 223,0197. Ф.нинг барқарор изотоплари йўқ. 27 та радиоактив изотопи маълум, уларнинг масса сонлари 202— 229. Дастлаб француз радиокимёгари М. Перей 1939 й.да 227Ас нинг аемирилиш маҳсулоти сифатида 223Fr ни кашф қилди. Ф. номи ана шу тадқиқотчи аёлнинг ватани «Франция» номидан олинган. Табиатда фақат 223Fr учрайди. Унинг ярим емирилиш даври 22 минут, ўзидан рнур чиқариб АсХ га айланади. Ф.нинг бошка изотоплари куп зарядли ионлар б-н турли элементларнинг атомлари орасидаги ядро реакциялари натижасида ҳосил бўлади. Ф.нинг Ер пўстидаги миқдори 24,5 мг ни ташкил қилади. Ф.нинг физик хоссаларига оид барча маълумотлар экстраполяция (интерполяция) йўли б-н ҳосил қилинган. Зичлиги 2,5 г/см3, суюқланиш траси 8° атрофида. Ф. кимёвий жиҳатдан цезийга ўхшайди. Цезийнинг барча кимёвий шакллари Ф.да ҳам кузатилади. Ф. нинг оксидланиш даражаси +1. Ф. кимёвий хоссаларига кўра ишқорий металлар ичида энг фаол элемент ҳисобланади. Ф. ишқорий металларга мансублиги сабабли унинг сувда эримайдиган тузлари бир нечта. Ф. ўз бирикмаларининг сувдаги эритмаларидан (кислотали муҳитда) рубидий ва цезийнинг перхлоратлари ва хлорплатинатлари таъсирида бирга чўкади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.