Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Frenel zonalari

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 284-b. — ziyouz.com

    Frenel zonalari - fazoning berilgan (R) nuqgasvdagi tölqin amplitudasini aniqlaşda hisoblaşlarni soddalaştiriş uçun yoruğlik tölqin sirti bölinadigan halqasimon soha (zona)lari. Monoxromatik yoruğlik tölqinining Q manbadan R kuzatiş nuqtasiga tarqalişini köraylik (rayem). Gyuygens — Frenel prinsipiga köra, Q manbadan R nuqtaga kelayotgan tölqinni qöşimça S sirtda joylaşgan hayoliy manbalardan kelayotgan tölqinlar yiğindisi bilan almaştiriladi. S sirt sifatida Q dan kelayotgan sferik tölqin sirti olinadi. Bunda S sirt, har bir zona çetlaridan R nuktagaça bölgan masofalar X/2 ga farkdanadigan halqasimon zonalarga bölinadi (X — tölqin uzunligi). Yuzlari özaro tent bölgan bunday zonalar F.z. deb ataladi. Agar S sirt örniga markazi O nuqtada bölgan doiraviy teşikli tösiq qöyilsa, teşikka juft sondagi F.z. töliq joylaşgan holda R nuk,tada qoronğilik kuzatiladi; teşikka toq sondagi F.z. töliq joylaşgan holda esa R nuqtada tölqin amplitudasi eng katta bölib, u tösiq umuman bölmagan holdagidan 2 marta katta böladi (mk«b hollarda). F.z. usuli optika, radio va tovuş tölqinlarini örganiş va b.da qöllandi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ФРЕНЕЛЬ ЗОНАЛАРИ - фазонинг берилган (Р) нуқгасвдаги тўлқин амплитудасини аниқлашда ҳисоблашларни соддалаштириш учун ёруғлик тўлқин сирти бўлинадиган ҳалқасимон соҳа (зона)лари. Монохроматик ёруғлик тўлқинининг Q манбадан Р кузатиш нуқтасига тарқалишини кўрайлик (раем). Гюйгенс — Френель принципига кўра, Q манбадан Р нуқтага келаётган тўлқинни қўшимча S сиртда жойлашган ҳаёлий манбалардан келаётган тўлқинлар йиғиндиси билан алмаштирилади. S сирт сифатида Q дан келаётган сферик тўлқин сирти олинади. Бунда S сирт, ҳар бир зона четларидан Р нуктагача бўлган масофалар Х/2 га фаркданадиган ҳалқасимон зоналарга бўлинади (X — тўлқин узунлиги). Юзлари ўзаро тент бўлган бундай зоналар Ф.з. деб аталади. Агар S сирт ўрнига маркази О нуқтада бўлган доиравий тешикли тўсиқ қўйилса, тешикка жуфт сондаги Ф.з. тўлиқ жойлашган ҳолда Р нук,тада қоронғилик кузатилади; тешикка тоқ сондаги Ф.з. тўлиқ жойлашган ҳолда эса Р нуқтада тўлқин амплитудаси энг катта бўлиб, у тўсиқ умуман бўлмаган ҳолдагидан 2 марта катта бўлади (mk«b ҳолларда). Ф.з. усули оптика, радио ва товуш тўлқинларини ўрганиш ва б.да қўлланди.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.