Frenologiya
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 284-b. — ziyouz.com
Frenologiya (yun. phren — akl va ... logiya) — inson ruhiy xususiyatlari b-n uning kalla suyagi tuzilişi örtasida boğlanişlar bor, deb hisoblovçi ta'limot. Asosçisi — nemis şifokori Frans Gall (1758—1828). 19-a.ning 1yarmida keng tarqalgan. F. qobiliyatlar odam boş miyasining turli qismlarida joylaşgan böladi, degan fikrni ilgari surgan. Aqliy sifatlar katta yarim şarlardagi izçalar orqali izohdangan. Gall miya xaritasini tuzib, unda har bir qobiliyatning maxsus organini tasvirlab bergan. F. ta'limotiga köra, miya ayrim qismlarining rivojlanişi kalla suyagi şakliga ta'sir körsatadi va uning tegişli qismini qabariq şaklga keltiradi. F. 19-a.da ruhiy taşxis uslubi sifatida keng qöllanilgan. 1870 y.da Friç va Gitsig tomonidan miyaning turli qismlarida ruhiy harakat markazlari mavjudligi töğrisidagi qonuniyatning kaşf etilişi F.ning yaroqsizligini körsatdi.
Ergaş Ğoziyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФРЕНОЛОГИЯ (юн. phren — акл ва ... логия) — инсон руҳий хусусиятлари б-н унинг калла суяги тузилиши ўртасида боғланишлар бор, деб ҳисобловчи таълимот. Асосчиси — немис шифокори Франц Галль (1758—1828). 19-а.нинг 1ярмида кенг тарқалган. Ф. қобилиятлар одам бош миясининг турли қисмларида жойлашган бўлади, деган фикрни илгари сурган. Ақлий сифатлар катта ярим шарлардаги изчалар орқали изоҳданган. Галль мия харитасини тузиб, унда ҳар бир қобилиятнинг махсус органини тасвирлаб берган. Ф. таълимотига кўра, мия айрим қисмларининг ривожланиши калла суяги шаклига таъсир кўрсатади ва унинг тегишли қисмини қабариқ шаклга келтиради. Ф. 19-а.да руҳий ташхис услуби сифатида кенг қўлланилган. 1870 й.да Фрич ва Гитциг томонидан миянинг турли қисмларида руҳий ҳаракат марказлари мавжудлиги тўғрисидаги қонуниятнинг кашф этилиши Ф.нинг яроқсизлигини кўрсатди.
Эргаш Ғозиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.