Frensis Bekon
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 836–837-b. — ziyouz.com
Bekon Frensis Frensis (1561.22.1London—1626.9.4) — ingliz faylasufi, tabiatşunosi, mantiqşunosi, siyosiy arbob va tarixçi. Kembrij untini tugatgan (1575), Sudya, vazir, lordkansler bölib işlagan. Falsafaga oid 2 ta — «Yangi organon» (1620), «Yangi Atlantida» (1627) asari bor. Birinçi kitobida Aristotel «Organon»idagi deduktiv uslubning hayotdan ajralganligini tanqid qilib, induktiv uslubga asos soladi. Fan tajribaga asoslanişi kerakligi haqidagi ğoyani olğa surib, i. t.ning kuzatiş, eksperiment, tajriba va b. uslublarini işlab çikadi. B. bevosita tajribaga asoslangan bilimlar işonarli bölişini körsatdi. B. fikriça, bilimning vazifasi tabiatdan inson manfaati yölida foydalaniş, ya'ni uning ustidan hukmronlik qiliş, inson hayotini takomillaştiriş, aqlni yanglişiş («idol» yoki «alomat»)lardan tozalaş lozim. Bilişda tajriba ikki xil böladi: 1) sinalgan tajriba bölib, u insonga bevosita fonda keltiradi; 2) yöl körsatuvçi tajriba bölib, uning yordamida narsalarning qonuniyati va xossalari örganiladi. B. fanning aql b-n boğliqdigini körsatdi. B.ning «Yangi Atlantida» asarida uning jamiyat haqidagi fiqolari aks etgan. B. jamiyatni fan va i. ç. asosida qayta taşkil etiş ğoyasini olğa surdi. Davlatni boşqarişda mutlaq monarxiya tarafdori bölgan. B. ingliz materializmining va Yangi davr tajribaviy fanining asosçisi sifatida tan olingan bölsada, xudoning mavjudligini inkor etmagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
БЭКОН (Васоn) Фрэнсис (1561.22.1Лондон—1626.9.4) — инглиз файласуфи, табиатшуноси, мантиқшуноси, сиёсий арбоб ва тарихчи. Кембриж унтини тугатган (1575), Судья, вазир, лордканцлер бўлиб ишлаган. Фалсафага оид 2 та — «Янги органон» (1620), «Янги Атлантида» (1627) асари бор. Биринчи китобида Аристотель «Органон»идаги дедуктив услубнинг ҳаётдан ажралганлигини танқид қилиб, индуктив услубга асос солади. Фан тажрибага асосланиши кераклиги ҳақидаги ғояни олға суриб, и. т.нинг кузатиш, эксперимент, тажриба ва б. услубларини ишлаб чикади. Б. бевосита тажрибага асосланган билимлар ишонарли бўлишини кўрсатди. Б. фикрича, билимнинг вазифаси табиатдан инсон манфаати йўлида фойдаланиш, яъни унинг устидан ҳукмронлик қилиш, инсон ҳаётини такомиллаштириш, ақлни янглишиш («идол» ёки «аломат»)лардан тозалаш лозим. Билишда тажриба икки хил бўлади: 1) синалган тажриба бўлиб, у инсонга бевосита фонда келтиради; 2) йўл кўрсатувчи тажриба бўлиб, унинг ёрдамида нарсаларнинг қонунияти ва хоссалари ўрганилади. Б. фаннинг ақл б-н боғлиқдигини кўрсатди. Б.нинг «Янги Атлантида» асарида унинг жамият ҳақидаги фиқолари акс этган. Б. жамиятни фан ва и. ч. асосида қайта ташкил этиш ғоясини олға сурди. Давлатни бошқаришда мутлақ монархия тарафдори бўлган. Б. инглиз материализмининг ва Янги давр тажрибавий фанининг асосчиси сифатида тан олинган бўлсада, худонинг мавжудлигини инкор этмаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.