Frezalaş stanogi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 282-b. — ziyouz.com
Frezalaş stanogi - detallar ning taşqi va içki yuzalari (tekis va şakldor yuzalar), botiqlar va çiqiqlarga, aylanuvçi jism sirtlariga, rezba va tişli ğiddirak tişlariga freza yordamida kesib işlov beruvçi stanok. Frezalaş prinsipi 16-a.da Leonardo da Vinçining dumaloq egov körinişidagi frezaning eskizini çizişidan paydo bölgan. 1665 y.da Pekinda aylanuvçi egov örnatilgan stanok kurilganligi ma'lum. Hoz. zamon F.s.ning nusxalari 19-a.da vujudga kela boşlagan.
Vazifasi va tuzilişiga qarab F.s. bir neça xilga bölinadi.
Universal F.s. konsolli, şpindelining öqi gorizontal joylaşgan bölib, unda freza opravkasini tutib turadigan osma böladi. Turli xil frezalar b-n işlaydi. Stanokdagi buriladigan stol böylama, köndalang va vertikal yönalişdasiljiydi. Gorizontal F.s. universal F.s.ga öxşaydi, ammo uning stoli burilmaydi. Vertikal F.s. şpindeli öqining vertikal joylaşişi b-n gorizontal va universal F.s.lardan farq qiladi. Böylama F.s. yirik gabaritli zagotovkalarga işlov berişga möljallangan. Andaza b-n işlaydigan F.s. turli tekis profillar (şablonlar, kulaçoklar va b.)ga yoki andaza (model) böyiça fazoviymurakkab yuzalarga işlov beriş uçun xizmat qiladi. Rezba F.s. taroqsimon, diskli, çervyakli, barmoqli frezalar yoki maxsus rezba kallaklari yordamida taşqi va içki rezbalar çiqariş uçun möljallangan. Şponka F.s.dan şponka arikçalari oçişda foydalaniladi. Bunda aylanuvçi freza ilgarilamaqaytma harakat qiladi; bir va köpşpindelliböladi. Karusel F.s. quyma, bolğalangan va ştamplangan zagotovkalarga torets frezalari b-n işlov beriş uçun xizmat kiladi. B a rabanli F.s. ayni paytda zagotovkaning ikki torets yuzasini frezalaş, ariqçalar oçiş uçun möljallangan. Sanoatda dastur b-n boşqariluvçi turli F.s. lari qöllaniladi.
Yoğoç işlaş F.s.da freza mahkamlanadigan aylanuvçi vertikal şpindel mavjud. Undan zagotovkalarni kesib işlaşda foydalaniladi. Oddiy, karusel (bir va ikki şpindelli) va andaza b-n işlaydigan xillari bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФРЕЗАЛАШ СТАНОГИ - деталлар нинг ташқи ва ички юзалари (текис ва шаклдор юзалар), ботиқлар ва чиқиқларга, айланувчи жисм сиртларига, резьба ва тишли ғиддирак тишларига фреза ёрдамида кесиб ишлов берувчи станок. Фрезалаш принципи 16-а.да Леонардо да Винчининг думалоқ эгов кўринишидаги фрезанинг эскизини чизишидан пайдо бўлган. 1665 й.да Пекинда айланувчи эгов ўрнатилган станок курилганлиги маълум. Ҳоз. замон Ф.с.нинг нусхалари 19-а.да вужудга кела бошлаган.
Вазифаси ва тузилишига қараб Ф.с. бир неча хилга бўлинади.
Универсал Ф.с. консолли, шпинделининг ўқи горизонтал жойлашган бўлиб, унда фреза оправкасини тутиб турадиган осма бўлади. Турли хил фрезалар б-н ишлайди. Станокдаги буриладиган стол бўйлама, кўндаланг ва вертикал йўналишдасилжийди. Горизонтал Ф.с. универсал Ф.с.га ўхшайди, аммо унинг столи бурилмайди. Вертикал Ф.с. шпиндели ўқининг вертикал жойлашиши б-н горизонтал ва универсал Ф.с.лардан фарқ қилади. Бўйлама Ф.с. йирик габаритли заготовкаларга ишлов беришга мўлжалланган. Андаза б-н ишлайдиган Ф.с. турли текис профиллар (шаблонлар, кулачоклар ва б.)га ёки андаза (модель) бўйича фазовиймураккаб юзаларга ишлов бериш учун хизмат қилади. Резьба Ф.с. тароқсимон, дискли, червякли, бармоқли фрезалар ёки махсус резьба каллаклари ёрдамида ташқи ва ички резьбалар чиқариш учун мўлжалланган. Шпонка Ф.с.дан шпонка арикчалари очишда фойдаланилади. Бунда айланувчи фреза илгариламақайтма ҳаракат қилади; бир ва кўпшпинделлибўлади. Карусель Ф.с. қуйма, болғаланган ва штампланган заготовкаларга торец фрезалари б-н ишлов бериш учун хизмат килади. Б а рабанли Ф.с. айни пайтда заготовканинг икки торец юзасини фрезалаш, ариқчалар очиш учун мўлжалланган. Саноатда дастур б-н бошқарилувчи турли Ф.с. лари қўлланилади.
Ёғоч ишлаш Ф.с.да фреза маҳкамланадиган айланувчи вертикал шпиндель мавжуд. Ундан заготовкаларни кесиб ишлашда фойдаланилади. Оддий, карусель (бир ва икки шпинделли) ва андаза б-н ишлайдиган хиллари бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.