Fridrix Arturoviç Sander
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 2-b. — ziyouz.com
Sander Fridrix Arturoviç (1887.11.78, Riga - 1933.28.3, Kislovodsk) — olim va ixtiroçi, raketa texnikasi yaratuvçilaridan biri. Riga politexnika intini tugatgaç (1914), Riga va Moskvadagi sanoat korxonalarida işlagan (1920 y.gaça). Reaktiv harakat muammolari b-n 1908 y.dan şuğullana boşlagan. 1921 y.da sayyoralararo kema-aeroplan loyihasini e'lon kilgan, 1924 y.da samolyot va raketani öz içiga olgan kosmik uçiş apparata (KUA) ni yaratgan; parvoz paytida qöşimça yonilği sifatida KUAning iş bajarib bölgan qismlarini yokiş ğoyasini ilgari surgan. 1930—31 y.da tortiş kuçi 1,42 N ga teng bölgan, siqilgan havo va benzindan iborat yonilgida işlaydigan OR-1 reaktiv dvigatelini, 1931—32 y.larda suyuq yonilğida işlaydigan OR-2 raketa dvigateli örnatilgan dvigatel kurilmasini yasadi va sinab kördi. S. «10 dvigateli» va «GIRD-X» raketasi loyihasini işlab çikdi. Oyning teskari tomonidagi krater S. nomi b-n atalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЦАНДЕР Фридрих Артурович (1887.11.78, Рига - 1933.28.3, Кисловодск) — олим ва ихтирочи, ракета техникаси яратувчиларидан бири. Рига политехника интини тугатгач (1914), Рига ва Москвадаги саноат корхоналарида ишлаган (1920 й.гача). Реактив ҳаракат муаммолари б-н 1908 й.дан шуғуллана бошлаган. 1921 й.да сайёралараро кема-аэроплан лойиҳасини эълон килган, 1924 й.да самолёт ва ракетани ўз ичига олган космик учиш аппарата (КУА) ни яратган; парвоз пайтида қўшимча ёнилғи сифатида КУАнинг иш бажариб бўлган қисмларини ёкиш ғоясини илгари сурган. 1930—31 й.да тортиш кучи 1,42 Н га тенг бўлган, сиқилган ҳаво ва бензиндан иборат ёнилгида ишлайдиган ОР-1 реактив двигателини, 1931—32 й.ларда суюқ ёнилғида ишлайдиган ОР-2 ракета двигатели ўрнатилган двигатель курилмасини ясади ва синаб кўрди. Ц. «10 двигатели» ва «ГИРД-Х» ракетаси лойиҳасини ишлаб чикди. Ойнинг тескари томонидаги кратер Ц. номи б-н аталган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.