Friksion uzatma
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 288-b. — ziyouz.com
Friksion uzatma - bir-biriga siqilib aylanadigan disklar, silindrlar, konuslar va b. orasida hosil böladigan işqalaniş kuçi hisobiga aylanma harakat uzatiladigan yoki özgartiriladigan mexanik uzatma. F.u. öqlari parallel va kesişuvçi vallar orasida harakat uzatiş, aylanma harakatni vintli va ilgarilama harakatga aylantiriş uçun işlatiladi. F.u. özgarmas va özgaruvçan uzatiş nisbatida işlaydi. Uzatiş nisbati özgarmas bölgan F.u. siquvçi kuçni hosil kiliş kiyin bölmagan asboblarda işlatiladi. Maşinasozlikda, köpinça, uzatiş nisbati özgaruvçan F.u. işlatiladi. Bularning aylaniş tezliklari poğonasiz tarzda (aylanuvçi jismlar radiusini kattalaştirib yoki kiçraytirib) özgartiriladi. Poğonasiz F.u. diskli, konussimon, şarli va toretsli xillarga bölinadi. F.u. asboblar, stanoklar, yuk kötaruvçi hamda transport maşinalari va b.da qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФРИКЦИОН УЗАТМА - бир-бирига сиқилиб айланадиган дисклар, цилиндрлар, конуслар ва б. орасида ҳосил бўладиган ишқаланиш кучи ҳисобига айланма ҳаракат узатиладиган ёки ўзгартириладиган механик узатма. Ф.у. ўқлари параллел ва кесишувчи валлар орасида ҳаракат узатиш, айланма ҳаракатни винтли ва илгарилама ҳаракатга айлантириш учун ишлатилади. Ф.у. ўзгармас ва ўзгарувчан узатиш нисбатида ишлайди. Узатиш нисбати ўзгармас бўлган Ф.у. сиқувчи кучни ҳосил килиш кийин бўлмаган асбобларда ишлатилади. Машинасозликда, кўпинча, узатиш нисбати ўзгарувчан Ф.у. ишлатилади. Буларнинг айланиш тезликлари поғонасиз тарзда (айланувчи жисмлар радиусини катталаштириб ёки кичрайтириб) ўзгартирилади. Поғонасиз Ф.у. дискли, конуссимон, шарли ва торецли хилларга бўлинади. Ф.у. асбоблар, станоклар, юк кўтарувчи ҳамда транспорт машиналари ва б.да қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.