Fristayl
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 288–289-b. — ziyouz.com
Fristayl (ing. free — erkin, style — usul) — toğ çanği sporti turi. F.ning 3 ta turi bor: mogul, çanği baleta, çanği akrobatikasi. Mogul — pastbaland trassadan toğ çanğisida tez tuşiş; çanği baleti — tepalikdan turli şakllar (qadamlar, aylanişlar, burilişlar va b.) bajarib tuşiş; çanği akrobatikasi — 2 m. li tramplindan bir neça akrobatik şakllarni bajarib (salto, piruetlar va b.) sakraşdan iborat. Sportçilar bajargan elementlarning oğirengilligi va ijrosining aniqligi, şuningdek, artistik mahorati hakamlar tomonidan baholanadi.
F. çanğiçilarning dam oliş turi bölgan. Tomoşabopligi uçun çanği böyiça ötqaziladigan tadbirlarga kiritilardi. F. böyiça birinçi musobaka 1971 y.da AQŞning NyuXampşir ş. yaqinida ötkazilgan. 1978 y.da Xalqaro çanği sporti federatsiyasi qoşida F. bölimi oçilgan, unga 100 dan ortiq davlat a'zo (2004). Bu bölim 1978 y.dan jahon kubogi, 1986 y.dan jahon çempionatini ötkazib keladi. 1992 y.da mogul, 1994 y.da çanği akrobatikasi olimpiada öyinlari dasturidan örin oldi. F. AQŞ, Kanada, Avstraliya, Germaniya, Fransiya va Skandinaviya davlatlarida rivojlangan.
Özbekistonda F. 20-a.ning 90-y.lari boşidan ommalaşdi. Vasila Semençuk 1991 y.da jahon çempioni böldi. Uning ğalabalarini L. Çeryazova davom ettirdi. Sergey Brener, Larisa Udodova, Irina Çernikova kabi sportçilar qita musobaqalarida muvaffaqiyatli qatnaşişgan. Özbekiston F. federatsiyasi 1992 y.da tuzilgan, öşa yili xalqaro taşkilotga qabul qilingan. Toşkentdagi qişki sport turlariga ixtisoslaşgan maktabda F. bölimi faoliyat körsatadi. 4 nafar murabbiy 800 dan ziyod şuğullanuvçiga F.dan saboq beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФРИСТАЙЛ (инг. free — эркин, style — усул) — тоғ чанғи спорти тури. Ф.нинг 3 та тури бор: могул, чанғи балета, чанғи акробатикаси. Могул — пастбаланд трассадан тоғ чанғисида тез тушиш; чанғи балети — тепаликдан турли шакллар (қадамлар, айланишлар, бурилишлар ва б.) бажариб тушиш; чанғи акробатикаси — 2 м. ли трамплиндан бир неча акробатик шаклларни бажариб (сальто, пируэтлар ва б.) сакрашдан иборат. Спортчилар бажарган элементларнинг оғиренгиллиги ва ижросининг аниқлиги, шунингдек, артистик маҳорати ҳакамлар томонидан баҳоланади.
Ф. чанғичиларнинг дам олиш тури бўлган. Томошабоплиги учун чанғи бўйича ўтқазиладиган тадбирларга киритиларди. Ф. бўйича биринчи мусобака 1971 й.да АҚШнинг НьюХампшир ш. яқинида ўтказилган. 1978 й.да Халқаро чанғи спорти федерацияси қошида Ф. бўлими очилган, унга 100 дан ортиқ давлат аъзо (2004). Бу бўлим 1978 й.дан жаҳон кубоги, 1986 й.дан жаҳон чемпионатини ўтказиб келади. 1992 й.да могул, 1994 й.да чанғи акробатикаси олимпиада ўйинлари дастуридан ўрин олди. Ф. АҚШ, Канада, Австралия, Германия, Франция ва Скандинавия давлатларида ривожланган.
Ўзбекистонда Ф. 20-а.нинг 90-й.лари бошидан оммалашди. Васила Семенчук 1991 й.да жаҳон чемпиони бўлди. Унинг ғалабаларини Л. Черязова давом эттирди. Сергей Бренер, Лариса Удодова, Ирина Черникова каби спортчилар қитьа мусобақаларида муваффақиятли қатнашишган. Ўзбекистон Ф. федерацияси 1992 й.да тузилган, ўша йили халқаро ташкилотга қабул қилинган. Тошкентдаги қишки спорт турларига ихтисослашган мактабда Ф. бўлими фаолият кўрсатади. 4 нафар мураббий 800 дан зиёд шуғулланувчига Ф.дан сабоқ беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.