Fuko mayatnigi
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 299-b. — ziyouz.com
Fuko mayatnigi - Yerning öz öqi atrofida aylanişini tasdiqlovçi tajribani namoyiş qiladigan qurilma. F.m. uzun sim yoki ipga osilgan oğir yuk bulib, u har qanday vertikal tekislikda tebrana olişi kerak. Agar F.m.ni vertikaldan oğdirib, qöyib yuborilsa, unga ta'sir qiluvçi oğirlik kuçi va ipning taranglik kuçi hamma vakt mayatnikning tebraniş tekisligida yotadi hamda bu tekislikni yulduzlar b-n boğlangan sanoq tizimiga nisbatan bura olmaydi. Yerda turgan va Yer b-n birga aylanayottan kuzatuvçi F.m. ning tebraniş tekisligi Yerga nisbatan uning aylanişiga teskari yunalişda sekin burilayotganini köradi. Xuddi şu hol Yerning öz öqi atrofida aylanişini isbotlaydi. Uz. 67 m bölgan birinçi F.m.ni fransuz fizigi J.B.L.Fuko 1851 y.da Parijdagi Panteon binosiga örnatdi. SanktPeterburgdagi Isaak ibodatxonasiga örnatilgan F.m.ning uz. 98 m bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФУКО МАЯТНИГИ - Ернинг ўз ўқи атрофида айланишини тасдиқловчи тажрибани намойиш қиладиган қурилма. Ф.м. узун сим ёки ипга осилган оғир юк булиб, у ҳар қандай вертикал текисликда тебрана олиши керак. Агар Ф.м.ни вертикалдан оғдириб, қўйиб юборилса, унга таъсир қилувчи оғирлик кучи ва ипнинг таранглик кучи ҳамма вакт маятникнинг тебраниш текислигида ётади ҳамда бу текисликни юлдузлар б-н боғланган саноқ тизимига нисбатан бура олмайди. Ерда турган ва Ер б-н бирга айланаёттан кузатувчи Ф.м. нинг тебраниш текислиги Ерга нисбатан унинг айланишига тескари йуналищда секин бурилаётганини кўради. Худди шу ҳол Ернинг ўз ўқи атрофида айланишини исботлайди. Уз. 67 м бўлган биринчи Ф.м.ни француз физиги Ж.Б.Л.Фуко 1851 й.да Париждаги Пантеон биносига ўрнатди. СанктПетербургдаги Исаак ибодатхонасига ўрнатилган Ф.м.нинг уз. 98 м бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.