Fula
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 300-b. — ziyouz.com
Fula FULA, fulbe, fulfulde, fulani, ful, pyol, tukul o r — kongokordofan tillark oilasining ğarbiy atlantik tarmoğiga mansub, Ğarbiy Afrikada Atlantika okeani qirğoqlaridan Çad köligaça bölgan hududda (Nigeriya, Gvineya, Mali, Kamerun, Senegal, BurkinaFaso, Niger va b. mamlakatlarda) tarqalgan til. Ba'zi hududlarda, ayniqsa, Gvineya va Şim. Kamerunda qabilalararo, uruğlararo aloqa vositasi bölib xizmat qiladi. Sözlaşuvçilarning umumiy soni 23 mln. kişidan ortiq (ötgan asrning oxirlari). Asosiy laxjalari: futatoro (Senegal), futajallon (Gvineya), masina (Mali), şim. Nigeriya (Nigeriya), adamaua (Ğarbiy Nigeriya, Kamerun).
F.ning fonetik belgilari: undoşlar tizimida jarangsiz, jarangli, böğiz, burun undoşlari farklanadi; unlilar kiskalik — çöziklik böyiça ajratiladi. F. tuzilişi, asosan, sintetik, qisman agtlyutinativ xususiyatga ega.
F.da 17— 19-a.larda diniy, tarixnavislik, maişiy mazmundagi matnlar yaratiş maksadida arab yozuvining ajamiy deb nomlangan turidan foydalanilgan; 20-a.ning 2yarmida lotin grafikasi asosidagi yozuv keng tarqaladi, folklor matnlari, marosim va epik şe'riyat namunalari naşr etiladi. Şunday bölsada, umumiy adabiy meyor mavjud emas.
Ad.: Koval A. I., Zubko G. V., Yazik fula, M., 1984.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФУЛА, фульбе, фулфульде, фулани, фуль, пёль, тукул о р — конгокордофан тилларк оиласининг ғарбий атлантик тармоғига мансуб, Ғарбий Африкада Атлантика океани қирғоқларидан Чад кўлигача бўлган ҳудудда (Нигерия, Гвинея, Мали, Камерун, Сенегал, БуркинаФасо, Нигер ва б. мамлакатларда) тарқалган тил. Баъзи ҳудудларда, айниқса, Гвинея ва Шим. Камерунда қабилалараро, уруғлараро алоқа воситаси бўлиб хизмат қилади. Сўзлашувчиларнинг умумий сони 23 млн. кишидан ортиқ (ўтган асрнинг охирлари). Асосий лахжалари: футаторо (Сенегал), футажаллон (Гвинея), масина (Мали), шим. Нигерия (Нигерия), адамауа (Ғарбий Нигерия, Камерун).
Ф.нинг фонетик белгилари: ундошлар тизимида жарангсиз, жарангли, бўғиз, бурун ундошлари фаркланади; унлилар кискалик — чўзиклик бўйича ажратилади. Ф. тузилиши, асосан, синтетик, қисман агтлютинатив хусусиятга эга.
Ф.да 17— 19-а.ларда диний, тарихнавислик, маиший мазмундаги матнлар яратиш максадида араб ёзувининг ажамий деб номланган туридан фойдаланилган; 20-а.нинг 2ярмида лотин графикаси асосидаги ёзув кенг тарқалади, фольклор матнлари, маросим ва эпик шеърият намуналари нашр этилади. Шундай бўлсада, умумий адабий меъёр мавжуд эмас.
Ад.: Коваль А. И., Зубко Г. В., Язык фула, М., 1984.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.