Fumarollar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 301-b. — ziyouz.com
Fumarollar (ital. Fumarola) — Yer qa'ridan qaynoq vulkan gazlari hamda suyuq holatga aylangan suv buğlari oqib çiqadigan yoriq va teşiklar. Magmadan ajralib çiqqan qaynoq gazlar (H2O, HCL, HF, SO2, CO2, CO, H2S va b.) birlamçi, hali sovib ulgurmagan lava okimlari va piroklastik yotqiziqlardan çiqqan gazlar i k kilamçi F. lar deyiladi. F. kraterlarda, vulkanning yuqori va pastki qismlarida böladi. F.dan gazlarning çikişi bosim ostida sodir bulib, ovoz çiqarib turadi. t-ra pasayişi b-n suv buğlari suyuq holatga aylanadi; termodinamik şaroitga boğliq holda, unda birgalikda ajralayotgan ba'zi gazlar hamda yonatrofdagi jinslar b-n reaksiyaga kirişiş natijasida hosil böladigan va Yer yuzasiga kutarilayotganda birga olib çiqilgan gaz va moddalar eriydi, harakatdagi vulkanlar rnida gidrotermal eritmalar hosil böladi. Dengiz ostida vulkanik gazlarining otilib çikişi suv osti F. deyiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФУМАРОЛЛАР (итал. Fumarola) — Ер қаъридан қайноқ вулкан газлари ҳамда суюқ ҳолатга айланган сув буғлари оқиб чиқадиган ёриқ ва тешиклар. Магмадан ажралиб чиққан қайноқ газлар (Н2О, HCL, HF, SO2, CO2, CO, H2S ва б.) бирламчи, ҳали совиб улгурмаган лава окимлари ва пирокластик ётқизиқлардан чиққан газлар и к киламчи Ф. лар дейилади. Ф. кратерларда, вулканнинг юқори ва пастки қисмларида бўлади. Ф.дан газларнинг чикиши босим остида содир булиб, овоз чиқариб туради. т-ра пасайиши б-н сув буғлари суюқ ҳолатга айланади; термодинамик шароитга боғлиқ ҳолда, унда биргаликда ажралаётган баъзи газлар ҳамда ёнатрофдаги жинслар б-н реакцияга киришиш натижасида ҳосил бўладиган ва Ер юзасига кутарилаётганда бирга олиб чиқилган газ ва моддалар эрийди, ҳаракатдаги вулканлар рнида гидротермал эритмалар ҳосил бўлади. Денгиз остида вулканик газларининг отилиб чикиши сув ости Ф. дейилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.