Funikulyor
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 303-b. — ziyouz.com
Funikulyor (lot. funiculus — arqon) — qiya yönalişda, qisqa masofada yuk va yölovçilarni vagonlarda taşiydigan tor (1000 mm) izli temir yöl. Vagonlari elektr dvigatel, çiğir (lebyodka) va pölat arqon (kanat) vositasida harakatlantiriladi. F.dan birinçi marta 1854 y.da Italiya(Genuya) va Avstraliya (Zommering)da foydalanilgan. 20-a. boşlarida Nijniy Novgorod (Rossiya), Kiyev (Ukraina) şaharlari va b. şaharlarda paydo bölgan. Keyinçalik boşqa şaharlarga tarqalgan. F.ning asosiy qismlari: relsli iz, pastdagi va yukrridagi styalar (ba'zan oraliq stya ham böladi), vagonlar. F. avariya tormozlari, signalizatsiya, aloqa va blokirovka vositalari b-n ta'minlanadi. F. bir izli (köp tarqalgan), ikki izli va uç izli; bir vagonli va köp vagonli bölişi mumkin. Bir vagon bir izdan kötarilganda, ikkinçi vagon boşqa izdan pastga tuşadi, F. izlarining örtaça uzunligi — 400 (ba'zan 1500 mm dan oşişi ham mumkin), qiyaligi — 0,78, vagonlarga 60— 200 kişi siğadi, harakatlaniş tezligi 2—5 m/sek. F. şaharlar, kurort joylarda, toğli mamlakatlar (Şveysariya, Italiya, Avstriya, Ukraina, Gruziya, Rossiya va b.)da bor (2005).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФУНИКУЛЁР (лот. funiculus — арқон) — қия йўналишда, қисқа масофада юк ва йўловчиларни вагонларда ташийдиган тор (1000 мм) изли темир йўл. Вагонлари электр двигатель, чиғир (лебёдка) ва пўлат арқон (канат) воситасида ҳаракатлантирилади. Ф.дан биринчи марта 1854 й.да Италия(Генуя) ва Австралия (Зоммеринг)да фойдаланилган. 20-а. бошларида Нижний Новгород (Россия), Киев (Украина) шаҳарлари ва б. шаҳарларда пайдо бўлган. Кейинчалик бошқа шаҳарларга тарқалган. Ф.нинг асосий қисмлари: рельсли из, пастдаги ва юкрридаги стялар (баъзан оралиқ стя ҳам бўлади), вагонлар. Ф. авария тормозлари, сигнализация, алоқа ва блокировка воситалари б-н таъминланади. Ф. бир изли (кўп тарқалган), икки изли ва уч изли; бир вагонли ва кўп вагонли бўлиши мумкин. Бир вагон бир издан кўтарилганда, иккинчи вагон бошқа издан пастга тушади, Ф. изларининг ўртача узунлиги — 400 (баъзан 1500 мм дан ошиши ҳам мумкин), қиялиги — 0,78, вагонларга 60— 200 киши сиғади, ҳаракатланиш тезлиги 2—5 м/сек. Ф. шаҳарлар, курорт жойларда, тоғли мамлакатлар (Швейцария, Италия, Австрия, Украина, Грузия, Россия ва б.)да бор (2005).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.