Fuqarolarning özini özi boşqariş organlari
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 318–319-b. — ziyouz.com
Fuqarolarning özini özi boşqariş organlari - fuqarolarning xalq hokimiyatini bevosita amalga oşirişi, davlat va jamiyat işlarida töğridantöğri iştirok etişi vositalaridan biri. Asosiy vazifasi fuqarolarni mahalliy ahamiyatga boğliq masalalarni hal qilişda mustakil faoliyat olib borişini ta'minlaşdir.
Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi (105modda) va «Fuqarolarning özini özi boşqariş organlari töğrisida» (yangi tahriri) Özbekiston Respublikasining qonuni (1999 y. 14 apr.)da F.ö.ö.b.o. huquqiy holati körsatib ötilgan. Uşbu qonunga köra, F.ö. ö.b.o. quyidagilardir: şaharça, qişloq, ovul fuqarolarining, şuningdek, şahar, şaharça, qişloq va ovuldagi mahalla fuqarolarining yiğini; fuqarolar yiğinining kengaşi; fuqarolar yiğini faoliyatining asosiy iönalişlari böyiça komissiyalar; fuqarolar yiğinining taftiş komissiyasi; tuman markazidan olisda joylaşgan va boriş qiyin bölgan şaharçalar, qişloklar va ovullarda qonun hujjatlarida nazarda tutilgan hollarda tuziladigan ma'muriy komissiya. F.ö.ö.b.o. mahalliy davlat hokimiyati organlari tizimiga kirmaydi. F.ö.ö.b.o. yuridik şaxs huquqlaridan foydalanadi, namunadagi muhrga ega böladi va mahalliy davlat hokimiyati organlarida röyxatga olinişi kerak.
Özbekistonda 10 mingdan ortiq F.ö. ö.b.o. faoliyat körsatmoqda. Fuqarolar yiğini organlarini va ularning mansabdor şaxslarini saylaş fuqarolarning qonunda belgilangan saylov huquqlari kafolatlarini ta'minlagan hodda, umumiy, teng va töğridantöğri saylov huquqi asosida yaşirin yoki oçiq ovoz beriş yöli b-n amalga oşiriladi. «Fuqarolar yiğini raisi (oqsoqoli) va uning maslahatçilari saylovi töğrisida» qonun qabul qilingan (2004 y. 29 agtr.).
Fuqarolar yiğini — fuqarolar özini özi boşqarişining yuqori organi bölib, aholi manfaatlarini ifodalaş va uning nomidan tegişli hududda amal qiluvçi qarorlar qabul qiliş huquqiga ega. Fuqarolar yiğinida 18 yoşga tölgan hamda şaharça, qişloq, ovul va mahalla hududida doimiy yaşayotgan şaxslar qatnaşadi. «Fuqarolarning özini özi boşqariş organlari töğrisida»gi yangi tahrirdagi qonunda şaharça, qişloq, ovul fuqarolar yiğini va şahardagi mahalla fuqarolar yiğinining vakolatlari körsatilgan. Fuqarolar yiğinining qarorlarini bajariş va fuqarolar özini özi boşqariş organlarining fuqarolar yiğinlari oraliq davridagi joriy faoliyatini amalga oşiriş uçun fuqarolar yiğinining raisi (oqsoqoli), uning maslahatçilari, fuqarolar yiğini faoliyatining asosiy yönalişlari böyiça komissiyalarning raislari va yiğinning mas'ul kotibidan iborat tarkibda fuqarolar yiğinining kengaşi tuziladi. F.ö.ö.b.o.ning faoliyatini taşkil etişni uning kengaşi hamda fuqarolar yiğinining raisi (oqsoqoli) amalga oşiradi. Fuqarolar yiğini kengaşi öz devoniga ega bölişi mumkin, uning xodimlari soni yiğin tomonidan belgilanadi. Fuqarolar yiğinining raisi (oqsoqoli), mas'ul kotibi va kengaş devoni xodimlari fuqarolar yiğinining mablağlari hisobiga ham, qonun hujjatlarida belgilangan tartibda mahalliy byudjet mablağlari hisobiga ham ta'minlanişi mumkin. Taftiş k o missiyasi F.ö.ö.b.o. moliyaxöjalik faoliyatini tekşiriş uçun tuziladi. Ma'muriy komissiya ma'muriy huquqbuzarliklarga oid öz vakolatlari doirasidagi işlarni körib çiqiş uçun tuziladi.
F.ö.ö.b.o.ning faoliyatini muvofiklaştiriş maqsadida respublika oqsoqollar Kengaşi, şuningdek, fuqarolarning özini özi boşqariş işlari böyiça viloyat, tuman, şahar muvofiklaştiriş kengaşlari tuzilişi mumkin. F.ö.ö.b.o. faoliyatining moliyaviy asosi öz mablağlaridan, xalq deputatlari tuman va şahar Kengaşlari tomonidan belgilangan tartibda ajratiladigan byudjet mablağlaridan, yuridik va jismoniy şaxslarning ixtiyoriy xayrehsonlaridan, şuningdek, qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boşqa mablağlardan taşkil topadi (yana q. Mahama).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФУҚАРОЛАРНИНГ ЎЗИНИ ЎЗИ БОШҚАРИШ ОРГАНЛАРИ - фуқароларнинг халқ ҳокимиятини бевосита амалга ошириши, давлат ва жамият ишларида тўғридантўғри иштирок этиши воситаларидан бири. Асосий вазифаси фуқароларни маҳаллий аҳамиятга боғлиқ масалаларни ҳал қилишда мустакил фаолият олиб боришини таъминлашдир.
Ўзбекистон Республикаси Конституцияси (105модда) ва «Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари тўғрисида» (янги таҳрири) Ўзбекистон Республикасининг қонуни (1999 й. 14 апр.)да Ф.ў.ў.б.о. ҳуқуқий ҳолати кўрсатиб ўтилган. Ушбу қонунга кўра, Ф.ў. ў.б.о. қуйидагилардир: шаҳарча, қишлоқ, овул фуқароларининг, шунингдек, шаҳар, шаҳарча, қишлоқ ва овулдаги маҳалла фуқароларининг йиғини; фуқаролар йиғинининг кенгаши; фуқаролар йиғини фаолиятининг асосий иўналишлари бўйича комиссиялар; фуқаролар йиғинининг тафтиш комиссияси; туман марказидан олисда жойлашган ва бориш қийин бўлган шаҳарчалар, қишлоклар ва овулларда қонун ҳужжатларида назарда тутилган ҳолларда тузиладиган маъмурий комиссия. Ф.ў.ў.б.о. маҳаллий давлат ҳокимияти органлари тизимига кирмайди. Ф.ў.ў.б.о. юридик шахс ҳуқуқларидан фойдаланади, намунадаги муҳрга эга бўлади ва маҳаллий давлат ҳокимияти органларида рўйхатга олиниши керак.
Ўзбекистонда 10 мингдан ортиқ Ф.ў. ў.б.о. фаолият кўрсатмоқда. Фуқаролар йиғини органларини ва уларнинг мансабдор шахсларини сайлаш фуқароларнинг қонунда белгиланган сайлов ҳуқуқлари кафолатларини таъминлаган ҳодда, умумий, тенг ва тўғридантўғри сайлов ҳуқуқи асосида яширин ёки очиқ овоз бериш йўли б-н амалга оширилади. «Фуқаролар йиғини раиси (оқсоқоли) ва унинг маслаҳатчилари сайлови тўғрисида» қонун қабул қилинган (2004 й. 29 агтр.).
Фуқаролар йиғини — фуқаролар ўзини ўзи бошқаришининг юқори органи бўлиб, аҳоли манфаатларини ифодалаш ва унинг номидан тегишли ҳудудда амал қилувчи қарорлар қабул қилиш ҳуқуқига эга. Фуқаролар йиғинида 18 ёшга тўлган ҳамда шаҳарча, қишлоқ, овул ва маҳалла ҳудудида доимий яшаётган шахслар қатнашади. «Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари тўғрисида»ги янги таҳрирдаги қонунда шаҳарча, қишлоқ, овул фуқаролар йиғини ва шаҳардаги маҳалла фуқаролар йиғинининг ваколатлари кўрсатилган. Фуқаролар йиғинининг қарорларини бажариш ва фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг фуқаролар йиғинлари оралиқ давридаги жорий фаолиятини амалга ошириш учун фуқаролар йиғинининг раиси (оқсоқоли), унинг маслаҳатчилари, фуқаролар йиғини фаолиятининг асосий йўналишлари бўйича комиссияларнинг раислари ва йиғиннинг масъул котибидан иборат таркибда фуқаролар йиғинининг кенгаши тузилади. Ф.ў.ў.б.о.нинг фаолиятини ташкил этишни унинг кенгаши ҳамда фуқаролар йиғинининг раиси (оқсоқоли) амалга оширади. Фуқаролар йиғини кенгаши ўз девонига эга бўлиши мумкин, унинг ходимлари сони йиғин томонидан белгиланади. Фуқаролар йиғинининг раиси (оқсоқоли), масъул котиби ва кенгаш девони ходимлари фуқаролар йиғинининг маблағлари ҳисобига ҳам, қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда маҳаллий бюджет маблағлари ҳисобига ҳам таъминланиши мумкин. Тафтиш к о миссияси Ф.ў.ў.б.о. молияхўжалик фаолиятини текшириш учун тузилади. Маъмурий комиссия маъмурий ҳуқуқбузарликларга оид ўз ваколатлари доирасидаги ишларни кўриб чиқиш учун тузилади.
Ф.ў.ў.б.о.нинг фаолиятини мувофиклаштириш мақсадида республика оқсоқоллар Кенгаши, шунингдек, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш ишлари бўйича вилоят, туман, шаҳар мувофиклаштириш кенгашлари тузилиши мумкин. Ф.ў.ў.б.о. фаолиятининг молиявий асоси ўз маблағларидан, халқ депутатлари туман ва шаҳар Кенгашлари томонидан белгиланган тартибда ажратиладиган бюджет маблағларидан, юридик ва жисмоний шахсларнинг ихтиёрий хайрэҳсонларидан, шунингдек, қонун ҳужжатларида назарда тутилган бошқа маблағлардан ташкил топади (яна қ. Маҳама).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.