Furqat tumani

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 311–312-b. — ziyouz.com

Furqat tumani - Farğona viloyatidagi tuman. 1992 y. 9 apr.da taşkil etilgan. Şim.dan Tojikiston Respublikasi va Danğara tumani, ğarbdan Beşariq, jan. va şarkdan Özbekiston tumanlari b-n çegaradoş. Mayd. 0,31 ming km2. Aholisi 88,7 ming kişi (2003). Tumanda 6 qişloq fuqarolari yiğini (Navbahor, Tomoşa, Şunqor, Qöqon, Ğallakor, Ğunça») bor. Markazi — Navbahor qişloği.

Tabiati. Relyefi pasttekislik, qir, toşloq va qumli çala çöllar. Tuman hududi Markaziy Farğona çölida, SöxIsfara massivida joylaşgan. Ikdimi keskin kontinental. Yanv. ning örtaça trasi 0°, —5°, eng past t-ra —17°, iyulning örtaça trasi 29— ZG, eng yuqori t-ra 42°. Yiliga 100— 300 mm yoğin tuşadi. Vegetatsiya davri 210—230 kun. Bahor va kuzda kuçli «Qöqon şamoli» esadi. F.t.ning şim. qismidan Sirdaryo va Qolgandaryo irmoği, jan. qismidan Katta Fargona kanali oqib ötadi. Tuproqçari surqönğir va böz, suğoriladigan ötloq, qumli ötloq va şörxok tuproqdardan iborat. Yovvoyi ösimliklardan şuvoq, betaga, buğdoyiq, şöra, yantoq, qamiş, qöğa, oq miya, qizil miya, qandim, yulğun, saksovul; Sirdaryo sohillarida turanğil, tol, çingil va b. ösadi. Yovvoyi hayvonlardan böri, tulki, çiyaböri, quyon, töqay muşugi, eçkemar, har xil ilonlar, kaltakesaklar; quşlardan kaklik, bedana, çumçuq, zoğça, musiça, hind maynasi, qarğa, törğay, ördak, sassiqpopişak, qaşqaddoq, boyquş, qirğovul; kemiruvçilardan kalamuş, yumronqoziq, ondatra va b. uçraydi. Suvlarda laqqa, ilonbaliq, sazan va b. baliklar bor. Tumanning Danğara tumani b-n çegaradoş qismida Abdusamat buyurtma qöriqxonasi taşkil etilgan.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, tojik, tatar, rus, qirğiz va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 286,1 kişi (2003).

Xöjaligi. Tumanda sanoat, quriliş, davlat taşkilotlari, köşma va 600 dan ziyod kiçik korxonalar mavjud. «Işonç» ipyigiruv korxonasi, paxta tozalaş, ğişt z-dlari, MTP, mahalliy sanoat korxonalari, savdo, madaniy va maişiy xizmat körsatiş şoxobçalari ipşab turibdi. Tuman q.x. paxtaçilik, ğallaçilik va çorvaçilikka ixtisoslaşgan. 5 şirkat, 600 dan ziyod fermer xöjaliklari faoliyat körsatadi. F.t.dagi suğoriladigan yerlarga paxta, don, sabzavot va poliz, kartoşka, beda va ozuqa ekinlari ekiladi.

Tumandagi jamoa va şaxsiy xöjaliklarida qoramol, qöy va eçki, parranda boqiladi. Boğdorçilik (bodom, gilos, nok, şaftoli, anjir, anor, uzum), pillaçilik, baliqçilik b-n ham şuğullaniladi. Tuman hududi orqali Toşkent — Andijon t.y. va Farğona — Öş avtomagistrali ötgan.

33 umumiy ta'lim (qariyb 24 ming öquvçi), bolalar musiqa va sport maktablari, ixtisoslaşgan litseyinternat, 2 kasbhunar kolleji (1900 talaba) faoliyat körsatadi. Jumladan, 2004 y.ning sent. oyida işga tuşgan ijtimoiyiqtisodiy kasbhunar kollejida bank işi, soliq va soliqqa tortiş, huquqşunosiqtisodçi, moliya, boşlanğiç sinflarda jismoniy tarbiya öqituvçisi, bolalar va xotinqizlarga tibbiyijtimoiy yordamni taşkil etiş yönalişlarida 600 öquvçi ta'lim oladi. Tumanda klub muassasalari, markaziy kutubxona va uning 27 filiali, madaniyat va istirohat boği, 6 madaniyat uyi aholiga xizmat körsatadi.

Markaziy stadion, bir qança futbol, voleybol, basketbol maydonlari, sport zallari va b. sport inşootlari işlab turibdi. 4 kasalxona, 3 poliklinika, 18 feldşerakuşerlik va 11 qişloq vraçlik punktlari, kişloq vraçlik ambulatoriyalari, Salomatlik markazi, dorixonalar mavjud. Tarixiy va me'moriy yodgorliklardan Qiliç Mergan bobo tarixiy qabristoni, Abduqahdor ota ziyoratgohi, jome' masjidlar bor. 2002 y.dan «Navbahor» tuman gaz. çop etiladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ФУРҚАТ ТУМАНИ - Фарғона вилоятидаги туман. 1992 й. 9 апр.да ташкил этилган. Шим.дан Тожикистон Республикаси ва Данғара тумани, ғарбдан Бешариқ, жан. ва шаркдан Ўзбекистон туманлари б-н чегарадош. Майд. 0,31 минг км2. Аҳолиси 88,7 минг киши (2003). Туманда 6 қишлоқ фуқаролари йиғини (Навбаҳор, Томоша, Шунқор, Қўқон, Ғаллакор, Ғунча») бор. Маркази — Навбаҳор қишлоғи.

Табиати. Рельефи пасттекислик, қир, тошлоқ ва қумли чала чўллар. Туман ҳудуди Марказий Фарғона чўлида, СўхИсфара массивида жойлашган. Икдими кескин континентал. Янв. нинг ўртача траси 0°, —5°, энг паст т-ра —17°, июлнинг ўртача траси 29— ЗГ, энг юқори т-ра 42°. Йилига 100— 300 мм ёғин тушади. Вегетация даври 210—230 кун. Баҳор ва кузда кучли «Қўқон шамоли» эсади. Ф.т.нинг шим. қисмидан Сирдарё ва Қолгандарё ирмоғи, жан. қисмидан Катта Фаргона канали оқиб ўтади. Тупроқчари сурқўнғир ва бўз, суғориладиган ўтлоқ, қумли ўтлоқ ва шўрхок тупроқдардан иборат. Ёввойи ўсимликлардан шувоқ, бетага, буғдойиқ, шўра, янтоқ, қамиш, қўға, оқ мия, қизил мия, қандим, юлғун, саксовул; Сирдарё соҳилларида туранғил, тол, чингил ва б. ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан бўри, тулки, чиябўри, қуён, тўқай мушуги, эчкемар, ҳар хил илонлар, калтакесаклар; қушлардан каклик, бедана, чумчуқ, зоғча, мусича, ҳинд майнаси, қарға, тўрғай, ўрдак, сассиқпопишак, қашқаддоқ, бойқуш, қирғовул; кемирувчилардан каламуш, юмронқозиқ, ондатра ва б. учрайди. Сувларда лаққа, илонбалиқ, сазан ва б. баликлар бор. Туманнинг Данғара тумани б-н чегарадош қисмида Абдусамат буюртма қўриқхонаси ташкил этилган.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, тожик, татар, рус, қирғиз ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 286,1 киши (2003).

Хўжалиги. Туманда саноат, қурилиш, давлат ташкилотлари, кўшма ва 600 дан зиёд кичик корхоналар мавжуд. «Ишонч» ипйигирув корхонаси, пахта тозалаш, ғишт з-длари, МТП, маҳаллий саноат корхоналари, савдо, маданий ва маиший хизмат кўрсатиш шохобчалари ипшаб турибди. Туман қ.х. пахтачилик, ғаллачилик ва чорвачиликка ихтисослашган. 5 ширкат, 600 дан зиёд фермер хўжаликлари фаолият кўрсатади. Ф.т.даги суғориладиган ерларга пахта, дон, сабзавот ва полиз, картошка, беда ва озуқа экинлари экилади.

Тумандаги жамоа ва шахсий хўжаликларида қорамол, қўй ва эчки, парранда боқилади. Боғдорчилик (бодом, гилос, нок, шафтоли, анжир, анор, узум), пиллачилик, балиқчилик б-н ҳам шуғулланилади. Туман ҳудуди орқали Тошкент — Андижон т.й. ва Фарғона — Ўш автомагистрали ўтган.

33 умумий таълим (қарийб 24 минг ўқувчи), болалар мусиқа ва спорт мактаблари, ихтисослашган лицейинтернат, 2 касбҳунар коллежи (1900 талаба) фаолият кўрсатади. Жумладан, 2004 й.нинг сент. ойида ишга тушган ижтимоийиқтисодий касбҳунар коллежида банк иши, солиқ ва солиққа тортиш, ҳуқуқшуносиқтисодчи, молия, бошланғич синфларда жисмоний тарбия ўқитувчиси, болалар ва хотинқизларга тиббийижтимоий ёрдамни ташкил этиш йўналишларида 600 ўқувчи таълим олади. Туманда клуб муассасалари, марказий кутубхона ва унинг 27 филиали, маданият ва истироҳат боғи, 6 маданият уйи аҳолига хизмат кўрсатади.

Марказий стадион, бир қанча футбол, волейбол, баскетбол майдонлари, спорт заллари ва б. спорт иншоотлари ишлаб турибди. 4 касалхона, 3 поликлиника, 18 фельдшеракушерлик ва 11 қишлоқ врачлик пунктлари, кишлоқ врачлик амбулаториялари, Саломатлик маркази, дорихоналар мавжуд. Тарихий ва меъморий ёдгорликлардан Қилич Мерган бобо тарихий қабристони, Абдуқаҳдор ота зиёратгоҳи, жомеъ масжидлар бор. 2002 й.дан «Навбаҳор» туман газ. чоп этилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.