Gagaralar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 12-b. — ziyouz.com
Gagaralar (Gaviiformes) — quşlar-ning bir turkumi. 5 turi: qiziltomoq gagara (G. stellata), qoratomoq gagara (G. arctica), oqböyinli gagara (G. pacifi ca), oq tumşuqli gagara (G. adamsii), qutb gagarasi (G. immer) mavjud. Nisbatan yirik quşlardan. Oğirligi 1 kg dan 6,4 kg gaça. Suv muhitida yaşaşga juda yaxşi moslaşgan. Hayotining asosiy qismini suvda ötkazadi, köpayiş uçun quruqlikka çiqadi, ammo yerda yura olmaydi. G. dengiz quşidir. Çuçuk suvli havzalarda migratsiya va urçiş davrida uçraydi. G. Şim. yarim şarning sovuq va mö'tadil mintaqalarida tarqalgan. Köpayiş davrida Osiyo, Yevropa hamda Şim. Amerikaning tundra va örmon zonalarida yaşaydi. Köpinça 2 ta tuxum qöyadi. Tuxumlarni modasi va nari navbat b-n 24—29 kun bosadi. Tuxumdan çiqqan jöjalar suvga tuşib suzib ketadi. Asosan mayda baliqpar b-n oziqlanadi. Özbekistonda qiziltomoq va qoratomoq G. qişlaş va uçib ötiş davrida ahyonahyonda uçraydi.
GAGARIN Yuriy Alekseyeviç (1934.9.3, Smolensk viloyati, Kluşino qişloği — 1968.27.3) — kosmonavt uçuvçi, dunyoda birinçi bölib kosmik fazoga parvoz etgan. Qahramon (1961), polkovnik. Jukovskiy nomidagi Harbiy-havo muhandislik akademiyasini bitirgan (1968). 1961 y. 12 apr.da «Vostok» kosmik kemasida parvoz qilib, 1 soat 48 min .da yer şarini aylanib uçdi. Kosmonavtlar ekipajlarini öqitiş va maşq qildirişda qatnaşdi. Samolyotda maşq qilayotgan vaqtida falokat yuz berib halok böldi. Xalqaro aviatsiya federatsiyasi qarori b-n 1968 y.da Yuriy Alekseyeviç Gagarin nomidagi oltin medal ta'sis etildi. Jahondagi köp şaharlarda G. nomi abadiylaştirilgan. Jumladan Özbekistonning Jizzax viloyatida şahar uning nomiga qöyilgan; Toşkent ş.da haykali örnatilgan. Oyning orqa tomonidagi kraterga G.nomi berilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАГАРАЛАР (Gaviiformes) — қушлар-нинг бир туркуми. 5 тури: қизилтомоқ гагара (G. stellata), қоратомоқ гагара (G. arctica), оқбўйинли гагара (G. pacifi ca), оқ тумшуқли гагара (G. adamsii), қутб гагараси (G. immer) мавжуд. Нисбатан йирик қушлардан. Оғирлиги 1 кг дан 6,4 кг гача. Сув муҳитида яшашга жуда яхши мослашган. Ҳаётининг асосий қисмини сувда ўтказади, кўпайиш учун қуруқликка чиқади, аммо ерда юра олмайди. Г. денгиз қушидир. Чучук сувли ҳавзаларда миграция ва урчиш даврида учрайди. Г. Шим. ярим шарнинг совуқ ва мўътадил минтақаларида тарқалган. Кўпайиш даврида Осиё, Европа ҳамда Шим. Американинг тундра ва ўрмон зоналарида яшайди. Кўпинча 2 та тухум қўяди. Тухумларни модаси ва нари навбат б-н 24—29 кун босади. Тухумдан чиққан жўжалар сувга тушиб сузиб кетади. Асосан майда балиқпар б-н озиқланади. Ўзбекистонда қизилтомоқ ва қоратомоқ Г. қишлаш ва учиб ўтиш даврида аҳёнаҳёнда учрайди.
ГАГАРИН Юрий Алексеевич (1934.9.3, Смоленск вилояти, Клушино қишлоғи — 1968.27.3) — космонавт учувчи, дунёда биринчи бўлиб космик фазога парвоз этган. Қаҳрамон (1961), полковник. Жуковский номидаги Ҳарбий-ҳаво муҳандислик академиясини битирган (1968). 1961 й. 12 апр.да «Восток» космик кемасида парвоз қилиб, 1 соат 48 мин .да ер шарини айланиб учди. Космонавтлар экипажларини ўқитиш ва машқ қилдиришда қатнашди. Самолётда машқ қилаётган вақтида фалокат юз бериб ҳалок бўлди. Халқаро авиация федерацияси қарори б-н 1968 й.да Юрий Алексеевич Гагарин номидаги олтин медаль таъсис этилди. Жаҳондаги кўп шаҳарларда Г. номи абадийлаштирилган. Жумладан Ўзбекистоннинг Жиззах вилоятида шаҳар унинг номига қўйилган; Тошкент ш.да ҳайкали ўрнатилган. Ойнинг орқа томонидаги кратерга Г.номи берилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.