Gaiti
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 41-b. — ziyouz.com
Gaiti GAITI, Aiti — Vest-Indiyayaati Katta Antil o.lari guruhidagi orol. Şim.da Atlantika okeani, jan.da Karib dengizi b-n çegaradoş. Kuba o.dan Şamolli böğoz, Puerto-Riko o.dan Mona böğozi orqali ajralib turadi. Maydoni yon atrofdagi mayda orollar b-n birga 77,2 ming km2. Aholisi 14,5 mln.dan ziyod kişi (1990-y.lar örtalari), asosan negr va mulatlar. G. vulkanik va mezokaynozoyning çökindi jinslaridan taşkil topgan. Relyef şakllarida toğ tizmalari tektonik botiklar b-n almaşinib turadi. Iklimi tropik passat iklim. Tekisliklarda örtaça oylik t-ra 23—29°, yon bağirlarda yillik yoğin 2000 mm, içki vodiylarda esa 1300 mm, kuzda tez-tez dovullar bölib turadi. Orolni ğarbdan şarqqa törtta toğ tizmasi kesib ötgan. Markaziy Kordilyera toğ-laridagi Duarte çöqqisi (3175 m) Vest-Indiyaning eng baland nuqtasidir. Aholi asosan tekisliklarda yaşaydi. Qazilmalardan boksit, oltin bor. G.da zilzila bölib turadi. Şim.-şarqi va jan.da doim yaşil tropik örmonlar, toğ orasidagi tekisliklarda savanna va kserofit ösimlikli siyrak örmonlar bor. Orolni 1492 y.da X. Kolumb kaşf etgan va uni Espanola deb atagan. G. da Gaiti va Dominikana Respublikasi joylaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАИТИ, Аити — Вест-Индияяати Катта Антил о.лари гуруҳидаги орол. Шим.да Атлантика океани, жан.да Кариб денгизи б-н чегарадош. Куба о.дан Шамолли бўғоз, Пуэрто-Рико о.дан Мона бўғози орқали ажралиб туради. Майдони ён атрофдаги майда ороллар б-н бирга 77,2 минг км2. Аҳолиси 14,5 млн.дан зиёд киши (1990-й.лар ўрталари), асосан негр ва мулатлар. Г. вулканик ва мезокайнозойнинг чўкинди жинсларидан ташкил топган. Рельеф шаклларида тоғ тизмалари тектоник ботиклар б-н алмашиниб туради. Иклими тропик пассат иклим. Текисликларда ўртача ойлик т-ра 23—29°, ён бағирларда йиллик ёғин 2000 мм, ички водийларда эса 1300 мм, кузда тез-тез довуллар бўлиб туради. Оролни ғарбдан шарққа тўртта тоғ тизмаси кесиб ўтган. Марказий Кордильера тоғ-ларидаги Дуарте чўққиси (3175 м) Вест-Индиянинг энг баланд нуқтасидир. Аҳоли асосан текисликларда яшайди. Қазилмалардан боксит, олтин бор. Г.да зилзила бўлиб туради. Шим.-шарқи ва жан.да доим яшил тропик ўрмонлар, тоғ орасидаги текисликларда саванна ва ксерофит ўсимликли сийрак ўрмонлар бор. Оролни 1492 й.да X. Колумб кашф этган ва уни Эспаньола деб атаган. Г. да Гаити ва Доминикана Республикаси жойлашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.