Galaktik toj
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 48-b. — ziyouz.com
Galaktik toj — Galaktika atrofini örab turuvçi körinmas yulduzlar va qora materiyadan iborat qobiq. Dastlabki kosmik nurlarni tekşirib olingan ma'lumotlarga qaraganda yulduzlarda ba'zi elementlar, ayniqsa, litiy, berilliy va bor köp. Bu elementlar yadro reaksiyasi natijasida yulduzlarda qisqa muddatda «yonib» tamom böladi. Kosmik nurlar tarkibida kalsiy, temir, nikel kabi oğir elementlar ularning kosmosdagi örtaça mikdoridan bir neça ön baravar ortiq. Litiy, berilliy va borning köp bölişiga sabab, oğir yadrolar (asosan, proton va alfa zarralar)ning yulduzlararo gaz b-n töqnaşuvidir. Öta yangi yulduzlarning çaqnaşidan hosil böladigan kosmik nurlar va elektronlar Galaktikaning 10-6— 10»5 e kuçlanişdagi magnit maydoni kuç çiziqlari yönalişida harakat qiladi va Yerga yetib kelgunça Galaktika atrofida milliard yillar aylanib yuradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАЛАКТИК ТОЖ — Галактика атрофини ўраб турувчи кўринмас юлдузлар ва қора материядан иборат қобиқ. Дастлабки космик нурларни текшириб олинган маълумотларга қараганда юлдузларда баъзи элементлар, айниқса, литий, бериллий ва бор кўп. Бу элементлар ядро реакцияси натижасида юлдузларда қисқа муддатда «ёниб» тамом бўлади. Космик нурлар таркибида кальций, темир, никель каби оғир элементлар уларнинг космосдаги ўртача микдоридан бир неча ўн баравар ортиқ. Литий, бериллий ва борнинг кўп бўлишига сабаб, оғир ядролар (асосан, протон ва альфа зарралар)нинг юлдузлараро газ б-н тўқнашувидир. Ўта янги юлдузларнинг чақнашидан ҳосил бўладиган космик нурлар ва электронлар Галактиканинг 10-6— 10»5 э кучланишдаги магнит майдони куч чизиқлари йўналишида ҳаракат қилади ва Ерга етиб келгунча Галактика атрофида миллиард йиллар айланиб юради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.